رسانه مسئولیت اجتماعی: در مورد مسئولیت اجتماعی شرکتها و بنگاههای اقتصادی تابهحال چیزی شنیدهاید؟ مسئولیت اجتماعی بهطورکلی به مجموعه فعالیتهایی گفته میشود که صاحبان سرمایه و بنگاههای اقتصادی بهصورت داوطلبانه بهعنوان یک عضو مؤثر و مفید در جامعه انجام میدهند. مسئولیت اجتماعی درواقع یک نوع مدیریت استراتژیک است که شرکتها و بنگاههای اقتصادی را به برنامهریزی درازمدت برای تغییر و بهبود شرایط اجتماعی جامعهای که در آن زندگی میکنند تشویق میکند.
مسئولیت اجتماعی یا CSR چیست؟
اگر بخواهیم به زبان ساده بگوییم، «مسئولیت اجتماعی» روش یا راهکاری است که شرکتها به کار میگیرند تا علاوه بر اینکه به خود سود برسانند، برای جامعه نیز سودمند باشند. البته باید توجه کرد که CSR قرار نیست مشکلات دنیا را حل کند، بلکه راهکارها و تعهداتی را برای سازمان بهمنظور تعامل با ذینفعان و بهویژه جامعه اطراف خود ایجاد میکند. برخی ممکن است با شنیدن این مفهوم تنها به یاد کمکهای خیریهای که سازمانها به برخی مراکز توانخواه در جامعه ارائه میدهند یا فعالیتهای نمادینی که این سازمانها در مورد محیطزیست انجام میدهند، بیفتند؛ اما باید گفت که CSR تنها انجام فعالیتهای سادهای مانند آنچه گفته شد نیست. CSR چیزی فراتر از اینها است. این مفهوم به معنی پذیرفتن تعهداتی است که سازمانهای عادی در شرایط عادی حاضر به پذیرفتن آنها نیستند. عبارت مخفف CSR با واژه «مسئولیت» آغاز میشود؛ یعنی سازمان این مسئولیت را میپذیرد که تعهداتی در قبال جامعه دارد و خواهد داشت؛ اما این مساله زمانی ارزشمند خواهد شد که سازمان مذکور در برابر مسئولیتی که پذیرفته است پاسخگو هم باشد. درواقع پاسخگویی یکی از اصول مسئولیت اجتماعی شرکت است و این پاسخگویی نشان میدهد که سازمان به تعهداتی فراتر از تعهدات عادی پایبند است. مسئولیت اجتماعی سازمان (Corporate Social Responsibility) بهعنوان مسئولیت شرکت در قبال جامعه، افراد انسانی و محیطی است که سازمان در آن فعال است و این مسئولیت از ملاحظات اقتصادی فراتر میرود. مسئولیت اجتماعی شرکت در تعریفی ملموستر اینگونه تعریف شده است: «مسئولیت اجتماعی شرکتها فعالیتهایی است که پیشبرندهٔ منفعت اجتماعی بوده و فراتر از منافع سازمان و آن چیزی است که قانون پیشبینی کرده است.»
شاخص مسئولیت اجتماعی و مدیریت کسب و کار
شاخص مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR) نوعی ابزار معیار و مدیریت کسبوکار است که توسط کسبوکارها برای خودِ کسبوکارها طراحی شده است. شاخص CSR پرسشنامه جامع و نکاتی راهنما را ارائه میدهد که به شرکتها برای سنجش، مدیریت و تهیه گزارش در مورد عملکرد مسئولیت اجتماعی آنها کمک میکند. داستان در اواسط قرن بیستم آغاز شد و عنوان CSR (مسئولیت اجتماعی شرکتها) توسط متفکرین و متخصصین مدیریت کسب و کار، مانند «پیتر دراکر» در آمریکا مطرح و در بسیاری از محافل علمی، سیاسی و اقتصادی کشورهای پیشرفته و درحالتوسعه، به دغدغه مهمی در مدیریت، بازاریابی و سرمایهگذاری تبدیل شد. ظهور مسئولیت اجتماعی، عمدتاً در پاسخ به تحولات و چالشهایی از قبیل جهانیسازی بوده است.
علاوه بر این شرکتهای مشارکتکننده از این شاخص بهعنوان معیاری برای عملکرد سالانه مسئولیت اجتماعی خود و نیز مقایسه با همتایان خود استفاده میکنند. بهعبارتدیگر موفقیت کسبوکار به پیشرفت جامعه متصل است و رابطه مستقیمی میان این دو وجود دارد. تابهحال از خودتان پرسیدهاید چرا شرکت «مایکروسافت» و بنیاد «بیل گیتس» در بازار آفریقا سرمایهگذاری میکند؟ زیرا در صورت جهش از یک سطح توسعه به سطحی دیگر در این قاره، بازار آفریقا به بزرگترین بازار محصولات مایکروسافت تبدیل خواهد شد. یا اینکه چرا شرکتهای نفتی بزرگ مانند «شل» نزدیک به پنجدرصد درآمد خود را صرف سرمایهگذاری تحقیق و توسعه روی انرژیهای تجدیدپذیر میکنند؟ زیرا هماکنون در بازار سوختهای فسیلی رهبر بازار هستند و میخواهند هنگامیکه سوختهای فسیلی به اتمام رسید، همچنان رهبر بازار انرژی باقی بمانند. آسیبهای اجتماعی و توسعهنیافتگی جوامع درنهایت هزینههای بنگاه را افزایش میدهد.
مسئولیت اجتماعی از حرف تا عمل
در سالهای اخیر شاهد افزایش اهمیت مسئولیت اجتماعی در میان شرکتها، بهخصوص در رابطه با تغییرات آبوهوایی زمین و مسائل محیط زیستی بودهایم. در این مدت، انتقادهای زیادی از سوی سرمایهداران تجارت آزاد و فعالان ضدجهانیسازی و نیز طرفداران محیطزیست در مورد مسئولیت اجتماعی شرکتی صورت گرفته است.
سرمایهداران تجارت آزاد فکر میکنند هر چیزی که مانع کسب سود شود، ایده خوبی نیست و منافع شخصی درنهایت به هر شکل میتواند پیشرفتهای اجتماعی را هم به دنبال داشته باشد.
اما مخالفان جهانیسازی و طرفداران محیطزیست فکر میکنند شرکتها از این روش برای احیای وجهه تخریبشده خود و به نمایش گذاشتن چهره خوبی از خودشان سوءاستفاده میکنند، درحالیکه به اصول اساسی نمیپردازند.
بااینحال، بسیاری از کشورها وقتی مسائل اخلاقی، شرایط محیط کار، پایداری محیطزیست و غیره مطرح میشود، در اتخاذ رفتارهای مسئولانه پیشتاز هستند.
شفافیت و پایداری؛ دو اصل اساسی مسئولیت اجتماعی
«پایداری» به این معنا است که سازمان تنها به زمان خود فکر نکند و نسلهای آینده را نیز در نظر بگیرد. سازمان باید ببیند که اثرات فعالیتهایش روی نسلهای آینده چیست. یک سازمان متعهد باید ببیند که چه اقداماتی در راستای مسئولیتهای اجتماعی خود برای جامعه میتواند انجام دهد که برای نسلهای آینده نیز سودمند باشد. «شفافیت» یعنی اینکه سازمان در مورد فعالیتهای اثرگذار خود روی جامعه بهگونهای اطلاعرسانی کند که برای همه قابلفهم باشد و نکته با اهمیت این است که در این اطلاعرسانی نباید چیزی را پنهان کند. درواقع گزارشهایی که سازمانها در راستای مسئولیتهای اجتماعی خود ارائه میدهند، باید آیینه تمامنما و شفافی از فعالیتهایی باشد که به هر نحوی ممکن است روی جامعه و محیط اطراف اثر بگذارند. اما چه چیزی باعث شده است که سازمانها امروزه به فکر مسئولیتهای اجتماعی خود باشند؟ یکی از دلایل توجه بیش از پیش سازمانها به مفهوم مسئولیتهای اجتماعی، میتواند افزایش حساسیت جامعه نسبت به فعالیتهایی باشد که سازمانها انجام میدهند.
چرا مسئولیت اجتماعی برای جوامع اهمیت دارد؟
حقیقت این است که مسئولیتپذیری اجتماعی، در ابعاد اجتماعی موجب بهبود کیفیت زندگی اجتماعی افراد میشود. همچنین مسئولیتپذیری اجتماعی تلاش شرکت برای حداکثرسازی سود را افزایش خواهد داد. در این حالت بهطور همزمان توجه به منافع سهامداران و مصالح جامعه نیز موردتوجه قرار میگیرد. اساساً این دیدگاه که سازمان صرفاً باید در پی سودآوری باشد، حالا دیگر در سطحی کلان و جهانی، دچار دگرگونی شده و سبب شده که سازمانها علاوه بر توجه به حفظ منافع، سودآوری و بقای مادی، از دیگر ابعاد وجودی خود در عرصه جهانِ پیرامون، غافل نشده و تلاش کنند و سهمی در حفظ، ارتقاء و سازندگی جامعه بهمثابه جزئی از کلّ ساختار اجتماعی داشته باشند.
اما بد نیست بدانید که مسئولیت اجتماعی فقط محدود به شرکتها و بنگاههای اقتصادی نیست. سالهاست که اشخاص حقیقی و ستارههای عرصه هنر، ورزش و علم و تکنولوژی این مهم را جدی گرفته و در بسیاری از موارد به نحواحسن آن را به انجام میرسانند.
مینا ساجدی نیا_مجله نیکوپی
