دکتر ابراهیم فیاض در گفت وگو با«مسئولیت اجتماعی»:
آموزش استفاده از شبکه های اجتماعی مسئولیت اجتماعی به همراه می آورد
شبکه های اجتماعی به عنوان اتفاقی نوپدید در جامعه ایران منشأ تحولات مهمی در مناسبات اجتماعی،فرهنگی،اقتصادی و سیاسی بوده است. با این وجود به دلیل فقدان آموزش لازم در زمینه استفاده از شبکه های اجتماعی این پدیده جدید با چالش های مهمی همراه بوده است. یکی از مهم ترین مسائل شبکه های اجتماعی در جامعه امروز ایران این است که جایگاه مسئولیت اجتماعی در شبکه های اجتماعی کجاست؟مسئولیت اجتماعی به چه شکل و شیوه ای خود را در شبکه های اجتماعی نشان می دهد؟به همین دلیل وبرای تحلیل و بررسی این موضوع با دکتر ابراهیم فیاض جامعه شناس برجسته کشور گفت وگو کرده ایم که در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.
*مسئولیت اجتماعی در شبکه های اجتماعی چگونه تعریف می شود؟آیا شبکه های اجتماعی مسئولیت اجتماعی در ایران را تقویت کرده است؟
ما باید بپذیریم که تکنولوژی و رسانه های اجتماعی یک واقعیت غیر قابل انکار در جهان معاصر است و هر کسی تلاش کند با آن بجنگد اشتباه می کند.برخی مسئولان به دلیل اینکه با گردش آزاد اطلاعات و رسانه های اجتماعی مخالف بودند نام رسانه های اجتماعی را به فضای مجازی تغییر دادند تا نشان دهند فضای مجازی واقعی نیست. این در حالی است که رسانه های اجتماعی یک واقعیت غیر قابل انکار در عصر جدید است.امروز زندگی مردم جهان شکل دیجیتالی به خود گرفته و تکنولوژی بر همه ساحت های زندگی بشر تأثیرگذاشته است. تأثیر تکنولوژی دیجیتالی بر اقتصاد نیز چشمگیر تر از بقیه زمینه ها بوده است.به همین دلیل نیز همه اقشار جامعه از نماینده مجلس و استاد دانشگاه تا بزهکاران اجتماعی می توانند دیدگاه ها و رفتار خود را به نمایش بگذارند.نکته مهم در این زمینه آموزش و توجه به استفاده صحیح از فضای مجازی است که ما در این زمینه دچار مشکل هستیم. ما به جای اینکه استفاده صحیح از رسانه های مجازی را به مردم آموزش بدهیم که با خود مسئولیت اجتماعی نیز به همراه دارد، نگاه امنیتی به شبکه های اجتماعی داریم و تلاش می کنیم با ایجاد محدودیت دیدگاه های خود را حاکم کنیم.
آیا نگاه امنیتی مسئولیت اجتماعی در شبکه های اجتماعی را تحت تأثیر قرار می دهد؟
بنده معتقدم فضای مجازی مَجاز نیست و بلکه یک واقعیت است.کسی که گمان می کند فضای مجازی غیر واقعی است تلاش می کند در این فضا هیجان ایجاد کند و نقش کاذبی به آن بدهد.نگاه امنیتی به شبکه های مجازی نیز این شائبه را تقویت می کند.به نظر می رسد برخی از شبکه های اجتماعی و گردش آزاد اطلاعات احساس خطر می کنند. آیا واقعأ شبکه های اجتماعی خطرناک است؟آیا تبادل اطلاعات بین مردم و گروه های مختلف اجتماعی،فرهنگی و سیاسی در شبکه های اجتماعی تاکنون خطرساز بوده است؟خیر شبکه های مجازی نه خطرناک است و نه می تواند خطرناک باشد.مسئولیت اجتماعی در شبکه های اجتماعی زمانی تحت تأثیر قرار می گیرد که این احساس خطر ماهیت شبکه های اجتماعی را تحت تأثیر قرار بدهد.امروز رسانه های اجتماعی برای مردم به یک وسیله برای تبادل اطلاعات و دیدگاه های خود تبدیل شده و بسیاری از آنها به خوبی می دانند که همه اخبار منتشر شده در فضای مجازی صحت ندارد و بلکه دروغ و شایعه نیز در میان این خبرها وجود دارد.همین آگاهی نوعی مسئولیت اجتماعی است.اگر شبکه های اجتماعی را امنیتی نکنیم و حساسیت مردم را نسبت به آن تحریک نکنیم متوجه خواهیم شد که اغلب مردم به دنبال استفاده صحیح از فضای مجازی هستند و به بسیاری از شایعه ها توجه نشان نمی دهند.
*موضوع مسئولیت اجتماعی در شبکه های اجتماعی چه تفاوت هایی با جامعه ایران دارد؟
رسانه های اجتماعی در کشورهای توسعه یافته غوغا می کنند و دانش را در بین اقشار مختلف مردم گسترش می دهند.این اتفاق می تواند درباره جامعه ایران هم رخ بدهد. ما می توانیم با استفاده از شبکه های اجتماعی جامعه ایران را به یک جامعه فرهیخته تبدیل کنیم.اگر واقعیت را در نظر بگیریم امروز سایت آپارات مانند یک دانشگاه عمل می کند و منبع بسیاری از اخبار روزمره جامعه ایران است.به همین دلیل نیز به جای اینکه با شبکه های اجتماعی بجنگیم باید به صورت عام وفراگیر استفاده از آن را به عموم مردم آموزش بدهیم.شبکه های اجتماعی تنوع فرهنگی را در جهان غنی تر کرده و مردم را به گردشگری دعوت می کند. در نتیجه مردم جهان با شبکه های اجتماعی تجربه زیستی جدیدی را زندگی می کنند که با گذشته تفاوت های معناداری پیدا کرده است.برخی شبکه های اجتماعی را به یک موضوع انحرافی تبدیل کرده اند و با تبدیل آن به ایدئولوژی تلاش می کنند آگاهی دروغین در اختیار مردم قرار بدهند.این در حالی است که در بسیاری از کشورهای توسعه یافته شبکه های اجتماعی تولید سود اقتصادی می کند و به مشکلات جامعه کمک می کند.به همین دلیل نیز هرچه بیشتر با شبکه های اجتماعی بجنگیم و تلاش کنیم آن را محدود کنیم به همان میزان باید منتظر واکنش های عصبی و خشن در جامعه باشیم. نکته جالب اینجاست که برخی از این افراد میلیارد ها دلار از این شبکه های اجتماعی پول به جیب زده اند اما به صورت علنی با فضای مجازی مخالف هستند و تلاش می کنند آن را محدود کنند.همین رفتار است که در شبکه های اجتماعی ایجاد اعتراض می کند. مردم ایران تلاش می کنند به واسطه کارکرد فضای مجازی عقب ماندگی های تاریخی خود را در زمینه جامعه مدنی جبران کند.هر انسانی آزاد است که دیدگاه های خود را بیان کنند و هیچ کسی نباید مانع این اتفاق شود. در شرایط کنونی فضای مجازی این امکان را به شهروند ایرانی داده که دیدگاه های خود را با دیگران مطرح کند و دیگران نیز درباره دیدگاه های وی اظهارنظر کنند وآن را به چالش بکشند.
برای تقویت و تحقق مسئولیت اجتماعی در شبکه های اجتماعی چه باید کرد؟
شبکه های اجتماعی در بین مردم جهان در زمینه فرهنگی،اجتماعی و سیاسی خودآگاهی جهانی ایجاد کرده است.این وضعیت در بین شهرهای کشور نیز وجود دارد. در شرایط کنونی شبکه های اجتماعی سطح آگاهی شهرستان های کشور را نسبت به گذشته افزایش داده است و به همین دلیل مردم شهرستان های کشور نیز به راحتی از اخبار و اطلاعات تحولات جامعه و جهان آگاهی پیدا می کنند.نکته مهم در این زمینه افزایش محلی گرایی در شبکه های اجتماعی است. وضعیت به شکلی است که علاوه براینکه با خود آگاهی جهانی مواجه هستیم در عین حال با محلی گرایی در شبکه های اجتماعی نیزمواجه شده ایم.این وضعیت در کشورهای آسیایی که پیوندهای قومی و محلی بیشتری در آن وجود دارد شکل جدی تری به خود گرفته است. شبکه های اجتماعی حالت سنت مدرن شده دارند و ارتباط چهره به چهره را آسان کرده اند. به عنوان مثال در شرایط کنونی مخاطبان از طریق شبکه های اجتماعی از طریق نوشتاری،صوتی و تصویری بدون هیچ واسطه ای می توانند با هم ارتباط داشته باشند.این معرفت شناختی بیناذهنیتی دیگر آن معنای سوژه و ابژه که در گذشته مبنای استعمار بود را از بین بوده است.در نتیجه نظام های معنایی و نشانه ای با هم ترکیب پیدا کرده اند تا نظام های بینامتنیتی را تفسیر کنند.
