«رسانه مسئولیت اجتماعی»-مریم شقاقی: گفتگوی اجتماعی معنا و مفهوم بسیار گستردهای دارد که در سادهترین شکل میتوان آن را نوعی توانمندسازی و مشارکت افراد در فرایندهای تصمیمسازی تعریف کرد. سازمان بینالمللی کار بهعنوان مبدع این مفهوم، آن را «انواع مذاکرات، مشورتها و اشتراکگذاری اطلاعات در بین نمایندگان دولت، کارفرمایان و کارگران درباره سیاستهای اقتصادی و اجتماعی» تعریف میکند.
سازمان بینالمللی کار بهعنوان مبدع این مفهوم با ارائه تعریفی آن را «انواع مذاکرات، مشورتها و اشتراکگذاری اطلاعات در بین نمایندگان دولت، کارفرمایان و کارگران درباره سیاستهای اقتصادی و اجتماعی» تعریف میکند؛ اما محققان دیگر این مفهوم را با اشاره به مواردی فراتر از مسائل دنیای کار و در نظر گرفتن سایر موارد خارج از دنیای کار اما مرتبط با آن، بسط دادهاند.
در ایران به سبب وضعیت نابرابر گروههای درگیر و دست بالا داشتن یکی از طرفها (بهخصوص دولت)، عمدتاً مذاکرات بیشتر از آنکه ماهیت اقناعی و جلب رضایت داشته باشند دارای ماهیتی تحمیلگر هستند. ازاینرو در مذاکراتی که یکی از طرفها بسیار قدرتمندتر است، شاهد نوعی تحمیل نتیجه به سایر طرفها هستیم. در چنین شرایطی مذاکرهکنندگانی که از قدرت کافی و برابر با سایر بازیگران در حین مذاکرات برخوردار نیستند، دست به اقدامات نوآورانهای برای پیشبرد اهدافشان میزنند.
جامعه مدنی به عنوان محلی برای گفت وگوی اجتماعی
ارکان جامعه مدنی را تشکل ها و مجموعه ها و انجمن هایی تشکیل می دهند که به طور مستقل و بدون اتکاء به دولت تشکیل و اداره می گردند. بنابراین اجزاء جامعه مدنی را می توان رسانه های عمومی مستقل، شبکه پر رونق شبکه های خودجوش در تمام زمینه های زندگی از قبیل اتحادیه های کارگری، انجمن های زنان، انجمن های مذهبی و انواع سازمانهای مردمی دانست.
امروزه فضاهای جدیدی در عرصه ارتباطات شکل گرفته است که در اختیار حکومت نبوده و به صورت مستقل اداره می شوند. نفوذ روند جهانی شدن به ایران، همراه با رشد چشمگیر استفاده از اینترنت و فضاهای مجازی و نیز گسترش کلوب های گروهی و وبلاگ های شخصی در این فضاها همچنین، جهانی شدن رسانه ها و تولد ماهواره ها و نیز گسترش ارتباطات زمینی و هوایی، همگی زمینه خوبی را برای گسترش گفت وگوی اجتماعی و نهادینه شدن مفاهیمی مانند مسئولیت اجتماعی و بسط آن را فراهم می آورد.
جامعه مدنی فعالیت اقتصادی هم دارد. تصوری که در جامعه مدنی خبری از فعالیت اقتصادی نیست صحیح نیست. تفاوتی که اصناف و اتحادیههای انجمنی به عنوان تنظیم کننده فعالیتهای اقتصادی دارند آنها را از بنگاهها و شرکتهایی که فعالیتهای اقتصادی در آنها وجود دارد و مبادله است، متفاوت میکند. پس میان جامعه مدنی و بازار از حیثی که نوع فعالیت اقتصادی آنها متفاوت است، تفاوت وجود دارد. با این وجود بخشی از جامعه مدنی درگیری زیادی با فعالیتهای اقتصادی دارد که یکی از آنها خیریهها است.
فضای مجازی و گفت وگوی اجتماعی
به عنوان یک تجربهٔ اجتماعی، افراد میتوانند با استفاده از فضای مجازی تعامل، تبادل ایده، به اشتراکگذاری اطلاعات، ارائهٔ پشتیبانی اجتماعی، انجام کار، اقدامات مستقیم، ایجاد رسانههای هنری، بازی کردن، مشارکت در بحثهای سیاسی و غیره را انجام دهند. این اتفاقی است که در زندگی بشر بی نظیر بوده است.
امروزه هر فردی می تواند علاوه بر انسان های پیرامونی خود که در یک محیط روستایی، شهری و یا حتی در یک کشور زندگی می کنند، می تواند با افراد بیشماری از هر جای جهان به راحتی ارتباط برقرار کند و لذا فضای مجازی توانسته است محدودیت های ارتباطی در جغرافیا را کمرنگ سازد و انسان ها می توانند به صورت آنلاین با تمام کسانی که از ابزارهای فضای مجازی استفاده می کنند، مرتبط شوند. به عبارت ساده تر، نقش جغرافیای سیاسی در محیط فیزیکی در حال کمرنگ شدن است.
در فضای مجازی همه توانمندی های ابزارهای رسانه ای همانند رادیو، تلویزیون، سینما و غیره را یک جا با خود دارد و علاوه بر آن کاربران فضای مجازی فقط شنونده، بیننده و خواننده نیستند، بلکه نظرات و علایق خود را هم با آزادی تمام به مخاطبان خود منتقل می کنند. در محیط مجازی فرد به تنهایی صاحب یک رسانه مستقل است که می تواند به صورت همزمان نظرات مخاطبان خود را نیز دریافت کند.
در این خصوص صرفنظر از امکانات اطلاع رسانی فضای مجازی که به دوستداران طبیعت امکان آگاهی دهی به مخاطبان را در زمان کوتاه و حجم بزرگ می دهد، بسیاری از مراسلات کاغذی نیز حذف شده است که این به معنای قطع درختان است.
در کشور ما خدمات الکترونیکی بانکی و یا اجرای برنامه ارسال الکترونیکی اخطاریه ها و احضایه های دادگستری ها و دادسراها توانسته است از مصرف حجم انبوهی از کاغذ جلوگیری نماید و این علاوه بر سرعت و دقتی است که در پی داشته است. همچنین فضای مجازی بسیاری از سفرهای درون شهری را کاهش می دهد که این اتفاق در کنار کاهش ترافیک منجر به کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا نیز می شود.
در نتیجه فضای مجازی کمک بزرگی به تقویت گفت وگوی اجتماعی در جوامع مختلف و از جمله جامعه ایران کرده است.
گفت وگوی اجتماعی زمینه ساز مسئولیت اجتماعی
جامعه مدنی و فضای مجازی محلی برای طرح مفاهیم مهمی مانند مسئولیت اجتماعی است. در چنین فضایی است که ابعاد مختلف مسئولیت اجتماعی می تواند در قالب های گفت وگوی اجتماعی مورد تحلیل و بررسی قرار بگیرد و در نهایت به عنوان یک پارداریم غالب اجتماعی مورد توجه قرار بگیرد.
در شرایطی که افراد جامعه زمان قابل توجهی از زندگی خود را در فضای مجازی سپری می کنند این فضا می تواند در زمینه نهادینه سازی گفت وگوی اجتماعی سازنده و تعمیق مفاهیمی مانند مسئولیت اجتماعی مورد استفاده قرار بگیرد. استفاده از ظرفیت های امروز زندگی جهانی و ارتباط جمعی یک هنر است که بشر امروز باید از آن استفاده کند.
در فضای مجازی موضوعات مختلفی مورد بحث و تبادل نظر قرار می گیرد. در چنین شرایطی می توان مفاهیمی مانند مسئولیت اجتماعی را به عنوان یک موضوع جدید به صورت گفت وگوهای مدنی در شبکه های اجتماعی مورد بحث قرار داد تا صاحب نظران در زمینه های مختلف درباره ابعاد مسئولیت اجتماعی اظهار نظر کنند. در چنین شرایطی می توان به نهادینه شدن مسئولیت اجتماعی به وسیله گفت وگوی اجتماعی در آینده خوشبین بود.
