«رسانه مسئولیت اجتماعی»- سید رضا جمشیدی:اتفاقی که در دانشگاه صنعتی شریف رخ داد که در آن نیروهای امنیتی وارد دانشگاه شدند و برخی دانشجویان را بازداشت کردند از جمله اتفاقات تلخ و قابل تأمل اعتراضات اخیر بود.
اتفاقی که به دلیل مخدوش شدن ساحت دانشگاه به عنوان خاستگاه علم و دانش جامعه از ابعاد مختلف قابل نقد و بررسی است که در ادامه به برخی ابعاد این ماجرا از منظر مسئولیت اجتماعی می پردازیم.
نخست اینکه در همه کشورهای جهان جایگاه دانشگاه ها قابل احترام است و اقشار مختلف یک جامعه نسبت به دانشگاه نگاه مثبت و سازنده ای دارند. این وضعیت در ایران نیز وجود دارد و مردم جامعه همواره با امید به دانشگاه نگاه می کنند.
به همین دلیل مسئولیت اجتماعی ایجاب می کند که تحت هر شرایطی حتی در شرایط سخت نیز برخی اصول بدیعی مانند احترام به ساحت دانشگاه به عنوان موتور توسعه و پیشرفت جامعه حفظ شود که در این اتفاق چنین چیزی وجود نداشته و ما شاهد این هستیم که به ساحت دانشگاه صنعتی شریف به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای علمی کشور که همواره در عرصه جهانی حائز جایگاه است بی احترامی شده است.
مسئولیت اجتماعی در این زمینه بیانگر این است که این خسران و آسیب باید هر چه زودتر توسط مسئولان مربوطه جبران شود.
دوم اینکه دانشگاه صنعتی شریف یکی از نهادهایی است که دانشجویان نخبه و دارای رزومه علمی قوی در آن حضور دارند. به همین دلیل سطح علمی این دانشگاه نسبت به دانشگاه های دیگر بالاتر است. در نتیجه نوع رفتاری که با چنین دانشگاهی صورت می گیرد بسیار حائز اهمیت است و نیاز به ظرافت و دقت نظر دارد.
اینکه نیروهای امنیتی به هر دلیلی وارد چنین دانشگاهی با چنین جایگاه علمی شده اند و با دانشجویان برخورد کرده اند برخلاف اصول اولیه مسئولیت اجتماعی است. مسئولیت اجتماعی نهادهای دولتی و امنیتی در چنین شرایطی ایجاب می کند که با توجه به موقعیت و جایگاه هر نهادی با آن برخورد متناسب داشته باشند.
نمی توان بین یک نهاد علمی با حضور نخبگان با یک مکان عادی یا خیابان تفاوت قائل نشد و به همان شکلی که در خیابان رفتار کرد در نهاد علمی مانند دانشگاه شریف نیز به همان شیوه برخورد کرد. این یک اشتباه استراتژیک بوده که در این واقعه انجام شده و به همین دلیل نیازمند بازنگری در این نوع برخورد هستیم.
نکته سوم اینکه جامعه علمی یک کشور سرمایه اصلی آن کشور برای توسعه و پیشرفت هستند. در این بین برخی نهادهای علمی جایگاه ممتازی در جامعه دارند که این وضعیت شامل دانشگاه صنعتی شریف می شود. جامعه علمی به عنوان موتور توسعه و پیشرفت سرمایه اصلی یک جامعه به شمار می رود و حفاظت از این سرمایه اجتماعی یک اصل اجتناب ناپذیر برای مردم ومسئولان یک جامعه است.
هنگامی که با سرمایه اصلی و حیاتی یک جامعه به هر دلیلی برخورد سلبی و قهر آمیز می شود این شائبه در بین مردم جامعه ایجاد می شود که مسئولان اهتمام جدی به پیشرفت و توسعه علمی که متعاقب آن توسعه در جنبه های دیگر جامعه است وجود ندارد و بلکه به مسائلی به جز این فکر می شود.
از سوی دیگر سرمایه اجتماعی یک شبه شکل نگرفته که بتوان یک شبه و در مدت زمانی کوتاه آن را به وجود آورد و بلکه نتیجه تلاش ها و زحمات اقشار مختلف جامعه در راستای توسعه و تعالی است. به همین دلیل نمی توان با برخوردی که متناسب به سرمایه اجتماعی و نخبگی جامعه نیست کاری کرد که سرمایه اجتماعی فروپاشد و روز به روز کاهش پیدا کند.
نکته چهارم اینکه نخبگان در هر جامعه دارای جایگاه ممتازی هستند.نخبه به معنای بخش برگزیدهای از یک جامعه است که از نظر قابلیتها یا تواناییها برتر از دیگر اعضای جامعه دانسته میشود. نخبگان در جامعهشناسی و فلسفهٔ سیاسی به گروهی از مردم گفته میشود که با قرار گرفتن در رأس «هرم منزلت اجتماعی» و «امتیازات»، کنترل قدرت سیاسی،علم، ثروت، امتیاز اجتماعی، و یا توانایی خاصی را در اختیار دارند.
در نتیجه باید بین نخبگان یک جامعه و افراد عادی تفاوت قائل شد.نکته مهم در اتفاقی که در دانشگاه صنعتی شریف رخ داد این بود که نیروهای امنیتی هیچ تفاوتی بین نخبگان جامعه و افراد عادی قائل نشدند و به همان شیوه با نخبگان در یک نهاد علمی برخورد کردند که با یک فرد عادی در خیابان. در نتیجه در اینجا عبور از مرز نخبگی و نادیده گرفتن توانایی هایی انسانی و فکری جامعه مشهود است.اتفاقی که اگر ادامه داشته باشد و در آینده تکرار شود می تواند «الگوی فرهیختگی» را در جامعه مخدوش کند و چهره جامعه را خشن و بی روح کند.
در همه جوامع این نخبگان هستند که بار اصلی توسعه جامعه را به دوش می کشند. در نتیجه اگر مسئولان یک جامعه که نیروهای امنیتی پیاده نظام آنها قلمداد می شوند به شکلی رفتار کنند که ظرفیت های نخبگی یک جامعه را نادیده بگیرند باید منتظر پیامدهای اجتماعی آن بود.
و نکته آخر اینکه در واقعه دانشگاه صنعتی شریف مسئولیت اجتماعی حلقه مفقوده بود و یک اقدام نسنجیده و سوال برانگیز باعث شد که تردیدهایی در مسئولیت اجتماعی نهادهای مسئول نسبت به جامعه علمی و نخبگی کشور شکل بگیرد.مردم و مسئولان هر دو نسبت به جایگاه نهادهای علمی و دانشگاهی مسئولیت اجتماعی دارند و هر اتفاقی برای نخبگان جامعه رخ بدهد تأثیر آن در ساحت های مختلف اجتماعی قابل مشاهده خواهد بود.
در چنین شرایطی مسئولان مرتبط، مسئولیت اجتماعی خود را نسبت به مکانی که امید مردم جامعه به شمار می رود به خوبی انجام نداده و بلکه برخلاف آن رفتار کرده اند.مسئولیت اجتماعی ایجاب می کند در چنین شرایطی به جای فرستادن نیروی امنیتی به دانشگاه چهره های فرهنگی و تأثیر گذار دولت در صحنه حاضر شده و با زبان مودبانه و علمی با ظرفیت های علمی و نخبگی کشور صحبت کند.
تنها در چنین شرایطی است که مسئولیت اجتماعی تحقق پیدا کرده و جایگاه نهاد علمی و دانشگاه نیز حفظ شده است. از سوی دیگر هر اقدامی که از سوی نیروهای امنیتی صورت می گیرد مسئولیت آن متوجه دولت و مسئولان است. به همین دلیل مسئولان نمی توانند از زیر بار چنین مسئولیتی شانه خالی کنند و بلکه باید با مسئولیت اجتماعی همه پیامدهای این اتفاق ناگوار را بپذیرند.
