تحلیلی بر آتش‌سوزی‌های اخیر منطقه جنگلی الیت و ابعاد مدیریت بحران
نفس جنگل‌های چند میلیون ساله برید

به گزارش رسانه مسئولیت اجتماعی؛ جنگل‌های منطقه الیت در مرزن‌آباد، همواره به عنوان یکی از بکرترین و ارزشمندترین بخش‌های جنگل‌های هیرکانی شناخته می‌شوند؛ اما مشاهدات اخیر از وقوع آتش‌سوزی در این منطقه، تصویری نگران‌کننده از وضعیت حفاظت از این میراث طبیعی را پیش روی ما قرار داده است. آنچه در جریان این حادثه بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد، تنها سوختن درختان نبود، بلکه مجموعه‌ای از عوامل محیطی، انسانی و مدیریتی بود که دست به دست هم دادند تا مهار آتش به یک چالش نفس‌گیر و بین‌المللی تبدیل شود.

وقتی به بررسی دقیق‌تر ماجرا می‌پردازیم، می‌بینیم که شرایط جغرافیایی خاص الیت نقش پررنگی در گسترش آتش و دشواری عملیات اطفاء داشته است. این منطقه به دلیل شیب‌های بسیار تند و صخره‌ای بودن، عملا امکان دسترسی ماشین‌های آتش‌نشانی و تجهیزات سنگین زمینی را غیرممکن می‌کند. همین صعب‌العبور بودن باعث شد تا در ساعات اولیه که زمان طلایی برای مهار آتش محسوب می‌شود، دسترسی نیروهای امدادی به کانون حریق با کندی مواجه شود. از سوی دیگر، بررسی‌ها نشان می‌دهد که باز هم ردپای خطای انسانی در شروع حادثه مشهود است؛ به طوری که بی‌احتیاطی در خاموش کردن آتش توسط عوامل انسانی در کنار وزش بادهای گرم موسمی و وجود بستر خشک پاییزی، جرقه‌ی کوچک اولیه را به سرعت به بحرانی بزرگ تبدیل کرد.

در مراحل میانی عملیات، نکته‌ی قابل تأمل ناتوانی نسبی امکانات موجود در برابر حجم گسترده‌ی آتش بود. با توجه به مسدود بودن راه‌های زمینی، بار اصلی عملیات بر دوش بالگردها و هواپیماهای آب‌‌پاش قرار گرفت. شدت آتش‌سوزی و گستردگی منطقه به حدی بود که ظرفیت‌های داخلی به‌تنهایی پاسخگوی مهار سریع آن نبودند. همین امر باعث شد تا علاوه بر استفاده از هواپیمای ایلوشین و نیروهای ایثارگر محیط‌بانی و مردمی، رایزنی‌های دیپلماتیک برای دریافت کمک‌های برون‌مرزی نیز انجام شود.

ورود هواپیمای آب‌‌پاش و تیم‌های تخصصی اطفای حریق از کشور ترکیه به منطقه، نشان‌دهنده‌ی وخامت اوضاع و نیاز مبرم به تجهیزات پیشرفته‌ی هوایی بود. حضور این نیروهای کمکی خارجی در کنار تیم‌های داخلی، اگرچه روند خاموش کردن آتش را تسریع کرد، اما در عین حال هشداری بود مبنی بر اینکه زیرساخت‌های مدیریت بحران در شمال کشور نیازمند تقویت جدی است تا در حوادث مشابه، نیازی به انتظار برای کمک‌های خارجی نباشد. ​در نهایت، اگرچه با بسیج شدن تمام امکانات داخلی و بین‌المللی آتش رو به خاموشی رفت، اما پیامدهای زیست‌محیطی آن تا سال‌ها گریبان‌گیر منطقه خواهد بود. سوختن نهال‌های جوان و آسیب دیدن تنه درختان کهنسال، اکوسیستم منطقه را در برابر آفات و فرسایش خاک آسیب‌پذیر کرده است.

این حادثه درس بزرگی بود که ثابت کرد حفاظت از جنگل‌های الیت و مناطق مشابه، تنها با ایثار نیروهای محیط‌بان ممکن نیست و نیازمند سرمایه‌گذاری روی تجهیزات هوایی مدرن و البته فرهنگ‌سازی عمیق‌تر در بین مردم است.