دکتر سعید تقی آبادی کارشناس آموزش و پرورش در گفت وگو با«رسانه مسئولیت اجتماعی»:
مسئولیت اجتماعی کردن نیازمند اصلاح نگرش و دانش فرد و کمک به وی برای خود آگاهی و انتخاب صحیح است. خودشناسی مقدمه شناخت دیگران است و داشتن هویت و عزت نفس مقدمه احساس تعلق و عشق به میهن است و اینها همه مقدمه مسئولیت پذیری اجتماعی خواهند بود. مسئولیت پذیری، در روند صحیح رشد انسان ها پدید می آیند. روند رشد نیز در سیستم آموزشی یک جامعه تعریف شده است.در نتیجه سیستم آموزشی در شکل گیری فرایند نهادینه شدن مسئولیت اجتماعی در بین افراد جانعه نقش کلیدی دارد. به همین دلیل و برای تحلیل و بررسی این موضوع«رسانه مسئولیت اجتماعی» با دکتر سعید تقی آبادی کارشناس مسائل آموزش و پرورش گفت وگو کرده که در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.
*سیستم آموزشی در ایران به چه میزان نسبت به تحقق مسئولیت اجتماعی و نهادینه کردن این مفهوم در بین دانش آموزان اهتمام دارد؟
متأسفانه در سیستم آموزشی ما بیش از آنکه به تربیت اهمیت بدهیم به آموزش اهمیت می دهیم.شرایط بله شکلی است که در آموزش و پرورش دانش آموزان دارای کارنامه آموزشی هستند اما فاقد کارنامه تربیتی هستند.یکی از مهم ترین رسالت های آموزش و پرورش نهادینه کردن قانون مداری در بین دانش آموزان است. این در حالی است که این قانون مداری در سیستم آموزشی ما تعریف و هدف گذاری نشده است.هنگامی که از مسئولیت اجتماعی در سیستم آموزشی صحبت می کنیم به معنای فراهم شدن مولفه هایی از جمله پاسخ گویی است.این سخن به معنای این است که باید فردی را در مدرسه تربیت کنیم که پاسخگو باشد.مسئولیت اجتماعی ایجاب می کند فردی در مدرسه تربیت کنیم که دارای انضباط اجتماعی و قانون مدار باشد.این در حالی است که در سیستم آموزشی ما مفهوم مسئولیت اجتماعی هدف گذاری نشده و به عنوان یک الگو مورد استفاده قرار نمی گیرد.آموزش مسئولیت پذیری به فرزندان باید در رأس فعالیتهای کلیه آحاد اجتماع اعم از والدین ،مدرسه و…قرارگیرد.چراکه اگرفرزندان ودانش آموزان یک کشور مسؤولیت پذیر گردند و دید وسیعی پیدا نمایند درآینده خواهند توانست بربسیاری از مسائل و مشکلات زندگی قائل آیند.جامعه نیز از مزایای چنین انسانهای مسئول بهره مند گردیده، به سوی پیشرفت وتعالی گام برخواهد داشت.
*مسئولیت پذیری اجتماعی از چه طریقی می تواند به دانش آموزان منتقل شود؟
متأسفانه با وجود تأکید دین مبین اسلام بر پرورش انسانهای مسؤول وآگاه، وتأکید نظامهای مختلف آموزشی و پرورشی دنیابر پرورش افراد مسؤولیت پذیر باز هم درخانواده و جامعه و در مدارس ما شاهد وجود افراد کم مسؤولیت و یا بی مسؤولیتی هستیم که نه تنها به خود بلکه به جامعه پیرامون خود نیز ضررهای غیرقابل جبران می رسانند. باید گفت که نظام آموزش و پرورش ما درسالهای گذشته در این باره عملکرد خوبی نداشته است و نتوانسته افراد مسؤولیت پذیر را آنگونه که شایسته جامعه اسلامی است پرورش دهد.مسؤولیت پذیری یعنی پاسخگو بودن در برابر نیازهای خود و دیگران و انجام وظایف فردی و اجتماعی به بهترین شکل.مسئولیت پذیری ابعاد مختلفی دارد که شامل
مسئولیت پذیری فردی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی میباشد.فرد مسؤولیت پذیر کسی است که در قبال رفتار خودش پاسخگو باشد؛ یعنی مسؤولیت سود و زیان وظیفه یا تکلیفی را که بر عهده گرفته است، بپذیرد.در واقع بی مسؤولیتی، موجب ناتوانی در برقراری روابط سالم و محبت آمیز با دیگران، ناتوانی در تصمیم گیری، شکستهای پیاپی تحصیلی، ترک تحصیل و مهم تراز همه روی آوردن به مصرف مواد مخدر و بزهکاری خواهد شد.
در مدرسه مسؤولیت پذیری اجتماعی از طریق شناخت و احترام به نیازهای خود و گروه موردبررسی قرار میگیرد. دانش آموز مسئولیت پذیر با سایر دانش آموزان در تصمیم گیریها وکارهای گروهی کلاس همکاری می کند، برای هرکاری دلیل و منطق دارد و تکالیف خانه و مدرسه را به خوبی انجام میدهد.
*راهکار شما برای نهادینه شدن مسئولیت اجتماعی در سیستم آموزش و پرورش کشور چیست؟
مسئولیت اجتماعی مفهومی است که باید در یک فرایند رشد در دانش آموزان نهادینه شود. برخــی روش هــای افــزایش مــسؤولیت پــذیری اجتماعی از جملــه روش یــادگیری مبتنـی بـر خـود بـه عنـوان یکـی از روش هـای افـزایش مـسؤولیت پـذیری دردانــش آمــوزان اســتفاده می شــود. در ایــن روش یادگیرنــده خــود را مــسئول یــادگیری خــود می داند و بــر خــلاف یــادگیری ســنتی دانــش آمــوز احــساس نمی کند کـه تحـت کنتـرل دیگـران اسـت و احـساس فـردی آنهـا را نیروهـا وتجارب بیرون شکل نمی دهد.با توجه به تـاثیر عـزت نفـس بـر افـزایش پیـشرفت تحـصیلی دانـش آموزان به خـانواده هـا پیـشنها مـی شـود از همـان زمـان کـودکی ریـشه هـای عزت نفس را در فرزندان خـود از طریـق تأییـد موفقیـت هـای آنهـا و تـشویق وترغیب آنها بـرای پیـشرفت فـراهم نماینـد. و در مدرسـه نیـز مـدیران و معلمـان از طریق شیوه های انگیزشی دانـش آمـوزان را بـه سـمت عـزت نفـس بیـشتر و در نتیجـه پیـشرفت بـالاتر سـوق دهنـد. عزت نفس و احساس تعلق که از مؤلفه های مسئولیت پذیری است، قدرت پیش بینی پیشرفت تحصیلی را دارد ، مطالعات متعددی بیانگر وجود هم بستگی مثبت بین عزت نفس و پیشرفت تحصیلی است. تحقیقات نشان می دهد افراد با عزت نفس پایین، انتظارات پاینی را برای عملکرد های خود در موقعیت های گوناگون در نظر می گیرند.
تعهد درونی دانش آموزان نیز قدرت پیش بینی پیشرفت تحصیلی آنها را دارد.مسؤولیت پذیری یک الزام و تعهد درونی از سوی فرد برای انجام مطلوب همه فعالیتهایی که برعهده او گذاشته شده،می باشد. مسؤولیت پذیری و مسئولیت اجتماعی از درون فرد سرچشمه می گیرد فردی که مسئولیت کاری رابر عهده می گیرد، توافق می نماید که یک سری فعالیتها و کارها را انجام دهد و یا برانجام این کارها توسط دیگران، نظارت داشته باشد . مشکل انسان ها و ناهنجاری های آنها از مسئولیت نپذیرفتن است زیراآنها نمی توانند نیازهای اساسی خود را بر اساس وضعیت صحیح و انسان دوستانه ارضا کنند. در نتیجه دانش آموزان دارای پیشرفت تحصیلی بالاتر در برابر دانش آموزان دارای پیشرفت تحصیلی پایین تر دارای قدرت مسؤولیت پذیری بالاتری می باشند و در واقع پذیرش مسئولیت خود یکی از عوامل موثر در موفقیت می باشد.
