به گزارش سرویس اجتماعی رسانه مسئولیت اقتصادی شفاف سازی یکی از اصول اولیه بنگاه داری و فعالیت اقتصادی است. در همه کشورهای جهان شرکت ها و بنگاه های اقتصادی پیشرو افکار عمومی را نسبت به گردش مالی، چالش ها و فرصت های اقتصادی خود آگاه می کنند و این موضوع را جزئی از مسئولیت اجتماعی خود نسبت به جامعه قلمداد می کنند.این گونه شرکت ها با شفاف سازی زمینه را برای جلب اعتماد عمومی و همچنین اعتماد سرمایه گذاران فراهم می کنند تا بدین وسیله به اهداف راهبردی خود دست پیدا کنند.
این در حالی است که در ایران چنین وضعیتی وجود ندارد و کمتر شرکتی را می توان نام برد که به صورت منظم و دقیق در زمینه مالی شفاف سازی می کند و مردم را در جریان امور اقتصادی خود قرار می دهد.به همین دلیل نیز یکی از دلایل اصلی عدم جلب سرمایه گذار در این شرکت ها همین مسأله است. از سوی دیگر افکار عمومی نیز به دلیل عدم شفافیت با تردید به فعالیت های بنگاه هایی نگاه می کنند که در چرخه اقتصاد کشور تأثیرگذار هستند اما از شفافیت کافی برخوردار نیستند.
شفافیت اقتصادی و مسئولیت اجتماعی
شفافیت اقتصادی به معنای در دسترس قرار دادن دادههای بیشتر و بهتر در مورد وضعیت مالی بانکها و سایر شرکتها است. برخی از اقتصاددانان معتقدند که شفافیت یکی از موثرترین روشهای تنظیم اقتصاد است. در سالهای اخیر بنگاه های اقتصادی در سراسر جهان به مسئله شفاف سازی، مسئولیت پذیری و اطلاعرسانی توجه زیادی نمودهاند. برخلاف گذشته که بنگاه های اقتصادی تصمیمهای خود را در خفا و پشت درهای بسته میگرفتند، اکنون جزئیات جلسات کمیتههای پولی و اعتباری به اطلاع همگان میرسد.
بنگاه های اقتصادی در کنار شفاف سازی، مسئولیت پذیری را نیز به عهده گرفتهاند و خود را درقبال مسائل اقتصادی و تصمیمات در مقابل عموم مسئول میدانند. اطلاعرسانی نیز به عنوان بخشی از فعالیتهای ضروری بنگاه ها به حساب میآید.
پاسخگویی و مسئولیتپذیری، افزایش کارایی بازارهای مالی، کشف قیمت واقعی، تخصیص بهینه منابع سرمایهای، حذف رانتهای اطلاعاتی، ایجاد بازار مدیران حرفهای، تسهیل سرمایهگذاری خارجی و استقرار نظام حاکمیت شرکتی مهمترین دستاوردهای شفافیت اطلاعاتی است. بازارهای پول، سرمایه، ارز و کالا در صورت داشتن عملکرد صحیح، اثر مثبت و قابلملاحظهای بر روی متغیرهای کلان اقتصادی دارند و توسعه این بازارها، نقش بهسزایی در فرایند رشد اقتصادی هر کشور ایفا میکند.
چرا بنگاه های اقتصادی در ایران شفاف سازی نمی کنند؟
یکی از دلایل اصلی اینکه در ایران بنگاه های اقتصادی شفاف سازی نمی کنند فقدان فرهنگ شفاف سازی و مطالبه گری است. در ایران کمتر نهاد و بنگاه اقتصادی است که تمایل دارد وضعیت مالی خود را در معرض افکار عمومی قرار بدهد.
به همین دلیل نیز هنوز این رویکرد به عنوان یک فرهنگ پذیرفته شده در بین بنگاه های اقتصادی مورد توجه قرار نگرفته است.دلیل دیگری که در این زمینه وجود دارد رقابت کاذب بنگاه های اقتصادی در مسال مالی است. بسیاری از شرکت ها به دلیل اینکه رقبای آنها از ماهیت اقتصادی و داشته های آنها اطلاع نداشته باشند از شفاف سازی دقیق مالی خودداری می کنند.
برخی نیز برای به اشتباه انداختن رقبای اقتصادی خود آمارهایی ارائه می کنند که واقعی نیست و بیشتر جنبه تبلیغاتی و گمراه کردن رقبا دارد. این اتفاق در شرایطی در ایران رخ می دهد که در کشورهای توسعه یافته بنگاه های اقتصادی در راستای عمل به مسئولیت اجتماعی خود بر سر شفاف سازی با هم رقابت دارند و شرکت هایی که از شفافیت بیشتری برخوردار هستند از مقبولیت بیشتری در بین عموم مردم برخوردار هستند.
دلیل دیگری که بنگاه های اقتصادی در ایران شفاف سازی نمی کنند نداشتن یک چرخه منظم و علمی اقتصادی، نوسان مالی و نداشتن قدرت تصمیم گیری در چنین شرایطی است.بی ثباتی اقتصادی در ایران یکی از دلایل اصلی نوسان اقتصادی بنگاه های اقتصادی است. این در حالی است که تحریم های بین المللی نیز مزید برعلت شده و شرایط را برای آینده نگری بنگاه های اقتصادی دشوار کرده است. با وجود این شرایط، مسئولیت اجتماعی شرکت ها در زمینه شفاف سازی را از آنها سلب نمی شود و بلکه بنگاه های اقتصادی باید در راستای عمل به مسئولیت اجتماعی همواره در مسیر شفاف سازی حرکت کنند.
عملکرد متناقض شرکت ها در زمینه مسئولیت اجتماعی و شفافیت
بسیاری از شرکت هایی که مدعی هستند در زمینه مسئولیت اجتماعی فعالیت می کنند در زمینه شفاف سازی تلاش نمی کنند و همواره از شفاف سازی اقتصادی و مالی طفره رفته اند. این شرکت ها تلاش می کنند عدم شفاف سازی های مالی خود را پشت فعالیت های خیرخواهانه و عام المنفعه پنهان کنند و تا آنجا که امکان دارد به شفاف سازی تن ندهند.
این وضعیت باعث شده که شاهد رویکرد متناقضی از شرکت ها و بنگاه های اقتصادی در زمینه شفاف سازی باشیم. ازیک طرف شرکت ها خود را مکلف به انجام مسئولیت اجتماعی معرفی می کنند و از سوی دیگر یکی از اصول اولیه مسئولیت اجتماعی یعنی شفافیت را نادیده می گیرند و یا به صورت آگاهانه از انجام آن خودداری می کنند.
آمارهایی ناامیدکننده از شفافیت بودجه سالانه ایران
براساس روششناسی سازمان بینالمللی همکاریهای بودجهای میزان شفافیت بودجه ایران در گروه «اطلاعات حداقلی» قرار میگیرد. امتیاز ایران ۲۹ و رتبه ۹۲ را از میان ۱۱۸ کشور دارد، درحالی که سطح مناسب امتیاز شفافیت بودجه از ۶۱ تا ۱۰۰ است. نظام بودجه در ایران از سطح نامطلوبی در حوزه شفافیت بودجه برخوردار است.
لازم به ذکر است میانگین جهانی این شاخص بین بیش از ۱۰۰ کشور امتیاز ۴۵ است. در ایران، چهار سند (بودجه شهروندی، گزارش عملکرد ضمن سال، میانسال و پایانسال) از هشت سند کلیدی بودجه و پنج سند پشتیبان برای عموم مردم تولید و منتشر نمیشود. علاوهبر این، سندهای منتشرشده (بخشنامه بودجه، لایحه بودجه، قانون بودجه، گزارش تفریغ) کیفیت محتوایی مناسبی ندارند. این امر در کاهش امتیاز شفافیت بودجه ایران و رتبه پایین در مقایسه با سایر کشورها، بهشدت موثر بوده است.
گزارش معتبری که به بررسی شفافیت بودجه پرداخته، «گزارش رقابتپذیری جهانی» است. این گزارش ازجمله مهمترین گزارشهای «مجمع جهانی اقتصاد است» که از سال ۱۹۷۹ بهصورت سالانه، با هدف پایش و مقایسه درجه رقابتپذیری کشورها منتشر میشود و ایران را از گزارش سال ۲۰۱۱-۲۰۱۰ در جمع کشورهای موردبررسی خود قرار داده است. در آخرین گزارش منتشرشده، وضعیت ۱۴۱ کشور جهان را در ۱۰۳ شاخص مختلف مورد ارزیابی مقایسهای قرار میدهد که طیف وسیعی از عوامل نظیر متغیرهای نهادی، وضعیت زیرساختها، محیط اقتصاد کلان، وضعیت بهداشت و آموزش، آمادگی فناورانه، کارایی بازارها و… را در بر میگیرد.
بنابراین گستردگی این عوامل، گزارش رقابتپذیری را به گزارش جامعی از وضعیت اقتصادهای رقیب بدل کرده است. به نحوی که گزارش یادشده شامل جزئیات دقیقی از نقاط ضعف و قوت در حدود ۱۴۱ کشور است که درمجموع ۹۹ درصد از کل تولید ناخالص اقتصاد جهان را به خود اختصاص میدهند. طبق این گزارش، امتیاز ایران در شفافیت بودجه از ۱۰۰ نمره حدود ۵/۱۱ بوده که جزء کشورهایی با پایینترین شفافیت بودجهای است.
