کاهش مسئولیت اجتماعی قواعد حاکم بر جامعه را متزلزل می کند

دکتر امان الله قرایی مقدم در گفتگو با«مدیریت مسئولیت اجتماعی» گفت: کاهش مسئولیت اجتماعی قواعد حاکم بر جامعه را متزلزل می کند.

• مسئولیت اجتماعی فردی چیست؟

به گزارش رسانه مسئولیت اجتماعی، از نظر اجتماعی مسئول بودن یعنی افراد جامعه و سازمان‌ها ‌باید با اخلاق و با حساسیت نسبت به مسائل اجتماعی، فرهنگی و محیطی رفتار کنند. تلاش برای برقراری مسئولیت اجتماعی، به افراد، سازمان‌ها و دولت کمک می‌کند که تاثیری مثبت بر پیشرفت، کار و جامعه داشته باشند.مسئولیت اجتماعی فردی شامل شرکت هر فرد در اجتماعی که در آن زندگی می‌کند است.

می توان گفت نسبت علاقه‌مندی هر شخص به اتفاقاتی که در جامعه می‌افتد و شرکت فعال برای حل برخی از مشکلات محلی است. هر جامعه ای زندگی خود را دارد که این نیز دائم در حال تغییر است و هر کدام از ما می‌توانیم به طرق مختلف در این تغییر شرکت کنیم، مثلاً با شرکت درکارهای عام المنفعه و نیز سروسامان دادن به محله ای که در آن زندگی می‌کنیم و یا با شرکت در برگزاری مراسم‌ها؛ مسئولیت اجتماعی فردی را می‌توان با کارهای خیریه برای حل مشکلات و مسائل مهم اجتماعی، فرهنگی و محیطی تعریف کرد.این در حالی است که در صورت تحقق مسئولیت اجتماعی فردی در یک جامعه می توان به مسئولیت اجتماعی جمعی آن جامعه نیز امیدوار بود.«رسانه مسئولیت اجتماعی» برای بررسی موضوع مسئولیت اجتماعی از منظر جامعه شناختی با دکتر امان الله قرایی مقدم جامعه شناس گفت وگو کرده که در ادامه می خوانید.

*چرا مفهوم مسئولیت اجتماعی هنوز در ایران نهادینه نشده  و به یک پاردایم فکری غالب تبدیل نشده است؟

مسئولیت اجتماعی را می توان از دو منظر فردی و گروهی را مورد نقد و بررسی قرار داد منظور از مسئولیت اجتماعی همان وظیفه اجتماعی است که فرد نسبت به جامعه ای که در آن زندگی می کند،دارد. بدین معنا که فرد در جامعه ای که زندگی می کند وظایفی نسبت به آن دارد و باید آن را انجام دهد که از این مهم تحت عنوان اجتماعی شدن و یا جامعه پذیری نام می بریم. منظور از جامعه پذیری یعنی به رنگ جامعه درآمدند و اما اجتماعی شدن به معنای انجام وظایف آگاهی ها رفتار و کرداری که مناسب جامعه است می باشد. بدین معنا که فرد برای زندگی در جامعه باید رفتارها و کردارهای مناسب و پذیرفته شده از سوی جامعه را فرا بگیرد و آن را اعمال کند البته از بدو تولد این آموزش ها به کودک ارائه داده می شود.بنده معتقدم علی رغم همه اتفاقاتی که در جامعه ایران در راستای مدرنیته صورت گرفته اما همچنان برخی باورهای سنتی و تقدیرگرایی در جامعه ایران رواج دارد که در چنین وضعیتی بحران را تشدید می کند.مسئولیت اجتماعی یک رویکرد مدرن است که در جوامع توسعه یافته مورد توجه جدی قرار گرفته است. این وضعیت چه در سطح نهادی و چه در سطح فردی وجود داشته است.

باورهای  ذهنی ما هنوز پذیرای فرهنگ جدید نیست و به همین دلیل مشکلات کوچک در کشور خیلی زود بزرگ می شود و به  یک بحران ملی تبدیل می شود.همه این مسائل نشان می دهد که جامعه فاقد یک مدیریت سازمان یافته و قاطع برای مواجهه با بحران های اجتماعی است. هنگامی که برخی باورهای اشتباه سنتی که ریشه در تاریخ اجتماعی ایرانیان دارد با بی اعتمادی به مسئولان در هم تنیده می شود شرایط را بحرانی  می کند و این بحران به دلیل مختلف روز به روز دامنه گسترده تری پیدا می کند. امروز اعتماد بین مردم و مسئولان نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده است.

*مسئولیت اجتماعی چگونه می تواند این اعتماد را بازگرداند؟آیا در این زمینه به مفهوم مسئولیت اجتماعی توجه شده است؟

 سرمایه اجتماعی و اعتماد اجتماعی  پدیده ای است  مربوط به همه افراد که از کنش های متقابل فردی پایه و مایه می گیرد و ریشه تاریخی طولانی دارد .این سرمایه در طول زمان به وجود آمده ، صیقل خورده و تغییر یافته و از پایین به بالا و برعکس در حرکت است .

نکته دیگر اینکه سرمایه اجتماعی برخلاف سرمایه  طبیعی وتکنولوژیکی که هرچه بیشتر  مصرف شود  فرسوده وکهنه می گردند از بین نمی رود و به مرور زمان بارورتر،موثر تروماندگارتر می شود ودر بازدهی وچسبندگی دیگر سرمایه ها تاثیر بیشتری می گذارد و «خود زایی» و«خودمولدی» آن افزایش می یابد.

از سوی دیگر بین اعتماد عمودی  و مردم سالاری واقعی رابطه متقابل وجود دارد.در چنین شرایطی ضعف اعتماد اجتماعی و عدم آگاهی وخودآگاهی مردم موجب فقدان مردم سالاری واقعی یا دموکراسی می شود.مسئولیت اجتماعی می تواند در این زمینه تأثیرگذار باشد اما مورد توجه قرار نگرفته است. براساس نظریه امیل دورکیم که جوامع را به دو گروه ارگانیکی و مکانیکی تقسیم بندی کرد جامعه ایران در مرحله مکانیکی قرار دارد و هنوز به مرحله ارگانیکی نرسیده است. این تئوری در سال ۱۸۹۴ توسط دورکیم  ارایه شد. براساس این تئوری هرچه جوامع توسعه نیافته ترباشند، همبستگی مکانیک تر است و هر چه جامعه توسعه یافته تر باشد ارگانیک تر است.

در جامعه ارگانیکی که همه جامعه  را یک پیکر واحد مثل بدن می دانند تعهد و وجدان کاری وجود دارد، چراکه می دانند اگر کوتاهی کنند، ضرر می بینند نه تنها سازمان بلکه می دانند اگر در کار کوتاهی کنند، ممکن است جامعه هم آسیب ببیند.

*این وجدان کاری در چه شرایطی امکان تبدیل شدن به مسئولیت اجتماعی دارد؟

 متاسفانه امروزه برخی از والدین به دلیل نداشتن مهارت های لازم نمی‌توانند مسئله اجتماعی شدن را به صورت کامل و صحیح به فرزندان خود انتقال دهند که این موضوع باعث بروز آسیب‌های اجتماعی متعدد و یا از خودبیگانگی و تغییر خرده فرهنگ ها شده است.

امروزه سلطه فرهنگی بسیار ضعیف شده است به گونه ای که دچار فروریختگی فرهنگی شده ایم. بدین معنا که زمانی که آداب و رسوم و یا حتی موسیقی های سنتی به وادی فراموشی سپرده می شوند و از طریق والدین چندان اجرا و یا عملیاتی نمی شوند ناخواه باعث آنومی اجتماعی و یا آنومی فرهنگی خواهد شد اتفاقی که می تواند زمینه ساز افزایش آسیب ها و تنش های اجتماعی شود. یکی از بارزترین آسیب های کاهش مسئولیت اجتماعی را می توان رنگ باختن ارزش ها سنت ها و یا قواعد حاکم بر جامعه عنوان کرد که این مسئله می‌تواند منجر به کاهش کارکرد خانواده و ارزش های حاکم بر آن نیز  شود.در کشور ما سازمان ها بدون یک پیوند ارگانیک و هماهنگی و همبستگی در مواقع بحرانی عمل می کنند. در جامعه ما مردم کار می‌کنند درحالی‌که از یکدیگر خبر ندارند.به همین دلیل زمینه تحقق مسئولیت اجتماعی در جامعه ما با مانع مواجه است.

باید این روحیه و اراده در بین مردم کشور به وجود بیاید که هر فردی خود را جزیی از جامعه بداند و اگر مشکلی در کارش ایجاد شود در کل جامعه خلل ایجاد خواهد شد و این به ضرر کل سیستم است.مسئولیت اجتماعی در اینجا بروز و ظهور پیدا می کند.

بنده معتقدم جامعه ایران هنوز در مرحله جامعه مکانیکی باقی مانده و به همین دلیل اجزای تصمیم گیری جامعه نسبت به هم بی تفاوت و بی احساس هستند و با هم پیوند ارگانیک ندارند.

انتهای پیام///