تحریریه رسانه مسئولیت اجتماعی: بسیاری از مدیران تصور میکنند مسئولیت اجتماعی پس از دستیابی به سود، افزایش تولید یا توسعه بازار آغاز میشود؛ در حالی که استاندارد ISO 26000 نگاه متفاوتی دارد. این استاندارد تأکید میکند مسئولیت اجتماعی باید پیش از هر اقدام اجرایی، در فرآیند تصمیمگیری سازمان حضور داشته باشد.
به بیان دیگر، مسئولیت اجتماعی زمانی معنا پیدا میکند که مدیران پیش از اتخاذ هر تصمیم، آثار آن را بر کارکنان، مشتریان، جامعه، محیطزیست، زنجیره تأمین، نسلهای آینده و سایر ذینفعان مورد توجه قرار دهند.
هفت اصل مسئولیت اجتماعی دقیقاً برای همین منظور طراحی شدهاند؛ یعنی تبدیل مسئولیت اجتماعی از یک فعالیت جانبی به بخشی از نظام حکمرانی و مدیریت سازمان.
در سازمانی که این اصول نهادینه شده باشد، مسئولیت اجتماعی تنها وظیفه یک واحد یا اداره خاص نیست، بلکه تمامی مدیران و کارکنان خود را در قبال پیامدهای فعالیتهای سازمان مسئول میدانند.
مسئولیت اجتماعی از هیئتمدیره آغاز میشود
یکی از مهمترین نکات استاندارد ISO 26000 آن است که مسئولیت اجتماعی باید از بالاترین سطح مدیریت سازمان آغاز شود.
اگر مدیران ارشد و اعضای هیئتمدیره به این اصول اعتقاد نداشته باشند، تدوین سیاستها، دستورالعملها و برنامههای مسئولیت اجتماعی نیز تأثیر چندانی نخواهد داشت.
فرهنگ سازمانی زمانی شکل میگیرد که مدیران خود به ارزشهایی مانند پاسخگویی، شفافیت، رفتار اخلاقی، رعایت قانون و احترام به حقوق ذینفعان پایبند باشند.
کارکنان بیش از آنکه از دستورالعملها تأثیر بپذیرند، رفتار مدیران را الگوی خود قرار میدهند. بنابراین مسئولیت اجتماعی پیش از آنکه در اسناد و آییننامهها دیده شود، باید در رفتار مدیران قابل مشاهده باشد.
ارتباط هفت اصل با حاکمیت شرکتی
در سالهای اخیر، موضوع حاکمیت شرکتی به یکی از مهمترین مباحث مدیریتی جهان تبدیل شده است.
اگرچه حاکمیت شرکتی و مسئولیت اجتماعی دو مفهوم مستقل هستند، اما ارتباط عمیقی با یکدیگر دارند.
اصولی مانند پاسخگویی، شفافیت، رعایت حقوق ذینفعان، رفتار اخلاقی و احترام به قانون، از مهمترین مبانی هر دو رویکرد محسوب میشوند.
به همین دلیل، سازمانهایی که ساختار مناسبی در حوزه حاکمیت شرکتی دارند، معمولاً آمادگی بیشتری برای استقرار مسئولیت اجتماعی نیز خواهند داشت.
ارتباط هفت اصل با ESG
در سالهای اخیر، چارچوب ESG به یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد شرکتها در جهان تبدیل شده است.
اگرچه ESG و ISO 26000 یکسان نیستند، اما میان آنها ارتباط بسیار نزدیکی وجود دارد.
اصول هفتگانه مسئولیت اجتماعی، زمینه اجرای مؤثر شاخصهای زیستمحیطی (Environmental)، اجتماعی (Social) و حاکمیتی (Governance) را فراهم میکنند.
به عنوان نمونه، پاسخگویی و شفافیت از مهمترین مؤلفههای بخش حاکمیت (Governance) هستند. احترام به حقوق بشر، رفتار اخلاقی و توجه به ذینفعان در بخش اجتماعی (Social) جایگاه ویژهای دارند و تصمیمگیری مسئولانه درباره آثار زیستمحیطی نیز ارتباط مستقیمی با بعد محیطزیستی (Environmental) پیدا میکند.
به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان ISO 26000 را یکی از پایههای فکری توسعه رویکرد ESG میدانند.
ارتباط هفت اصل با اهداف توسعه پایدار
اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (SDGs) بر این اصل استوار هستند که توسعه اقتصادی نباید به قیمت تخریب محیطزیست، افزایش نابرابری یا نقض حقوق انسانها تمام شود.
هفت اصل مسئولیت اجتماعی نیز دقیقاً همین نگرش را دنبال میکنند.
زمانی که سازمانی نسبت به تصمیمهای خود پاسخگو باشد، اطلاعات شفاف ارائه کند، رفتار اخلاقی داشته باشد، حقوق ذینفعان را رعایت کند، به قانون احترام بگذارد، هنجارهای بینالمللی را مورد توجه قرار دهد و حقوق بشر را رعایت کند، در عمل در مسیر تحقق توسعه پایدار نیز حرکت خواهد کرد.
از این رو، بسیاری از برنامههای توسعه پایدار در سازمانها بر پایه همین اصول طراحی میشوند.
آیا رعایت این اصول باعث افزایش هزینههای سازمان میشود؟
یکی از پرسشهای رایج مدیران این است که آیا اجرای مسئولیت اجتماعی هزینههای سازمان را افزایش میدهد؟
در نگاه کوتاهمدت ممکن است اجرای برخی اقدامات نیازمند سرمایهگذاری باشد، اما تجربه بسیاری از سازمانهای موفق نشان داده است که رعایت اصول مسئولیت اجتماعی در بلندمدت موجب کاهش هزینهها، افزایش اعتماد عمومی، کاهش ریسکهای حقوقی و اعتباری، افزایش وفاداری کارکنان و مشتریان و تقویت برند سازمان میشود.
در واقع، مسئولیت اجتماعی یک هزینه نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای آینده سازمان است.
مسئولیت اجتماعی بدون رعایت اصول امکانپذیر نیست
گاهی سازمانها فعالیتهای مختلفی را با عنوان مسئولیت اجتماعی اجرا میکنند، اما به دلیل بیتوجهای به اصول بنیادین، این اقدامات از سوی جامعه به عنوان تبلیغات یا روابط عمومی تلقی میشود.
استاندارد ISO 26000 تأکید میکند که ارزش واقعی مسئولیت اجتماعی به کیفیت تصمیمها و نحوه مدیریت سازمان بستگی دارد، نه صرفاً تعداد پروژههای اجتماعی.
اگر سازمانی همزمان با اجرای برنامههای اجتماعی، از شفافیت، پاسخگویی یا رفتار اخلاقی فاصله بگیرد، اعتماد ذینفعان به تدریج از بین خواهد رفت و اثربخشی فعالیتهای مسئولیت اجتماعی نیز کاهش مییابد.
به همین دلیل، هفت اصل مسئولیت اجتماعی باید به عنوان بنیان تمامی سیاستها، برنامهها و اقدامات سازمان در نظر گرفته شوند.
ادامه این مجموعه
در ادامه این مجموعه آموزشی، هر یک از هفت اصل مسئولیت اجتماعی در قالب مقالهای مستقل و تخصصی بررسی خواهد شد.
در این مقالات، مفهوم هر اصل، جایگاه آن در استاندارد ISO 26000، اهمیت مدیریتی، ارتباط آن با سایر اصول و نقش آن در استقرار مسئولیت اجتماعی بهصورت جامع تشریح میشود تا مدیران، کارشناسان، پژوهشگران و علاقهمندان بتوانند درک عمیقتری از این اصول و کاربرد آنها در سازمانها به دست آورند.
