به گزارش آکادمی رسانه مسئولیت اجتماعی- مریم شقاقی :
مسئولیت اجتماعی در گردشگری تنها به دولتها و شرکتهای بزرگ محدود نمیشود؛ سازمانهای مردمنهاد (NGOها)، تشکلهای صنفی و فعالان دیجیتال نیز نقشی کلیدی در پیشبرد این رویکرد دارند. شورای جهانی کسبوکار برای توسعه پایدار (WBCSD) بارها تأکید کرده است که مشارکت جامعه مدنی و کنشگران مستقل میتواند موتور محرک تغییر در صنعت گردشگری باشد. این گروهها با ایجاد شبکههای اجتماعی، کمپینهای آگاهیرسانی و پروژههای محلی، مسئولیت اجتماعی را از سطح سیاستگذاری به زندگی روزمره گردشگران و شهروندان وارد میکنند و نشان میدهند که پایداری تنها یک سیاست کلان نیست، بلکه یک فرهنگ اجتماعی است.
نقش NGOها و تشکلها
سمنها و تشکلهای صنفی در بسیاری از کشورها توانستهاند با اقدامات عملی، مسیر گردشگری را به سمت مسئولیتپذیری هدایت کنند. آنها با برگزاری کارگاههای آموزشی و کمپینهای عمومی، گردشگران را با اهمیت رفتار مسئولانه آشنا میکنند. پروژههای توانمندسازی زنان و جوانان، حمایت از صنایع دستی محلی و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، نمونههایی از اقداماتی هستند که باعث میشوند منافع گردشگری به طور مستقیم به جامعه میزبان برسد. علاوه بر این، NGOها با رصد عملکرد شرکتهای گردشگری و مطالبه شفافیت در گزارشدهی، نقش نظارتی و مطالبهگری ایفا میکنند. شبکهسازی جهانی نیز یکی دیگر از وظایف مهم این سازمانهاست؛ آنها با همکاریهای بینالمللی، تجربهها و دانش را میان کشورها منتقل کرده و کیفیت خدمات گردشگری را ارتقا میدهند.
نقش فعالان دیجیتال و رسانههای نوین
در عصر دیجیتال، فعالان رسانهای و کنشگران آنلاین به یکی از مهمترین بازیگران مسئولیت اجتماعی تبدیل شدهاند. کمپینهای آنلاین با استفاده از شبکههای اجتماعی، پیامهای مربوط به گردشگری پایدار را به میلیونها نفر منتقل میکنند و آگاهی عمومی را افزایش میدهند. انتشار گزارشها، تصاویر و روایتهای سفر در فضای مجازی، شرکتها را تحت فشار قرار میدهد تا رفتار مسئولانهتری داشته باشند و پاسخگوی جامعه باشند. پلتفرمهای دیجیتال نیز با معرفی تورها و هتلهای پایدار، گردشگران را به انتخابهای مسئولانهتر هدایت میکنند. نسل جوان، با بهرهگیری از ابزارهای دیجیتال، صدای پررنگتری در مطالبه عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست دارد و نشان میدهد که آینده گردشگری بدون مشارکت فعال این نسل امکانپذیر نیست.
نمونههای جهانی و الهام برای ایران
تجربههای جهانی نشان دادهاند که همکاری میان NGOها، فعالان دیجیتال و شرکتهای گردشگری میتواند تغییرات ملموسی ایجاد کند. از پروژههای محلی در آفریقا که با حمایت NGOها به توانمندسازی جوامع روستایی پرداختهاند، تا کمپینهای دیجیتال در اروپا که مصرف پلاستیک در سفرها را کاهش دادهاند، همه نشان میدهند که قدرت جامعه مدنی و رسانههای نوین در تغییر رفتارها بسیار مؤثر است. ایران نیز با ظرفیت گسترده در حوزه گردشگری و حضور فعالان مدنی و رسانهای، میتواند از این الگوها بهرهبرداری کند. حمایت از صنایع دستی، حفاظت از میراث فرهنگی و ایجاد کمپینهای دیجیتال برای گردشگری پایدار، نمونههایی از اقداماتی هستند که میتوانند جایگاه ایران را در عرصه جهانی تقویت کنند.
در نهایت، نقش NGOها، تشکلها و فعالان دیجیتال در مسئولیت اجتماعی گردشگری حیاتی است. تجربههای جهانی نشان میدهد که بدون مشارکت جامعه مدنی، سیاستها و قوانین به تنهایی نمیتوانند آیندهای پایدار بسازند. WBCSD بر این نکته تأکید دارد که همکاری میان دولتها، شرکتها و سمنها میتواند همزمان منافع اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی را تضمین کند. وقتی NGOها و کنشگران دیجیتال در کنار دولتها و شرکتها قرار گیرند، گردشگری نهتنها به صنعتی سودآور، بلکه به ابزاری برای ارتقای کیفیت زندگی، حفاظت از محیط زیست و افزایش اعتبار جهانی کشور تبدیل خواهد شد. ایران نیز با بهرهگیری از این رویکرد، میتواند مسیر گردشگری پایدار را هموار کند و نشان دهد که مسئولیت اجتماعی یک فرهنگ مشترک است که همه بازیگران صنعت باید در آن سهیم باشند.
در مبحث بعد به گردشگری و محیط زیست (شامل بازیافت و اقتصاد چرخشی) میپردازیم.
