سید رضا جمشیدی:ساعت حدود ۱۱ صبح روز یکشنبه ۲۷ خردادماه جاری بود که معدن شماره پنج شازند در جاده اراک – توره با حجم زیادی از سنگهای بزرگ ریزش کرد و موجی از نگرانی در کشور ایجاد کرد. در این حادثه۴ کارگری که با بیل مکانیکی و کامیون مشغول بارگیری از دامنه معدن بودند، زیر آوار دهها تن سنگ دفن شدند. تصاویر اولیه این حادثه مرگ حتمی کارگران را تایید میکرد و درحالی که هیچ نشانهای از بیل مکانیکی و کامیونهای مدفون زیر تخته سنگهای فرو ریخته معلوم نبود.
ساعاتی بعد از این حادثه و به دنبال انتشار خبر بازداشت صاحب معدن، عنوان شد که وقوع این حادثه به دلیل رعایت نشدن اصول ایمنی در طراحی اولیه معدن یا بیتوجهی پیمانکاران و بهرهبرداران به اصول طراحی معدن بوده است. این در حالی است که بیتوجهی به این اصول در تمام معادن روباز و زیرزمینی ایران به یک روال تبدیل شده است. به نظر می رسد فقط در نتیجه نادیده گرفتن اصول طراحی و اصول ایمنی است که بهرهبرداری از معدن برای پیمانکار مقرون بهصرفهتر خواهد شد و به همین دلیل باید انتظار حوادث بیشتر را در معادنمان داشته باشیم.
از منظر مسئولیت اجتماعی که در کشورهای جهان مرسوم است توجه مدیران ارشد یک بنگاه اقتصادی به سلامت و ایمنی کارکنان یک اصل اساسی است.این توجه نیز در سطوح مختلف وجود دارد. به عنوان مثال در مورد کارکنانی که با مخاطرات محل کار مواجه هستند سلامت و ایمنی و درباره کارکنان بخش اداری رفاه و امنیت شغلی در اولویت قرار دارد.
در حادثه ای که برای کارگران معدن شازند رخ داده به خوبی می توان به این نکته پی برد که مدیران این مجموعه اولین و ابتدایی ترین اصول مسئولیت اجتماعی یعنی ایمنی را رعایت نکرده اند و به همین دلیل شرایط به شکلی رقم خورده که برخی از کارگران جان خود را از دست داده اند.
مدیریت بنگاه های اقتصادی با توجه به مسئولیتی که برعهده دارند می بایست محیط ایمنی را برای کارکنان خود ایجاد کند و نباید با بی مسئولیتی تنها به کسب درآمد بیشتر و سود توجه داشته باشد.برای یک مدیر بنگاه در ابتدا سلامت وایمنی ذینفعان داخلی که همان کارکنان هستند باید در اولویت باشد و پس از آن به ذینفعان خارجی شامل مشتریان و جامعه محلی توجه کند.
بدون تردید اگر مدیران معدن شازند اصول ایمنی کارکنان را رعایت می کردند چنین اتفاقی برای کارگران رخ نمی دهد و شرایط به شکلی نمی شد که احساسات مردم جامعه به دلیل از دست دادن هموطنان خود جریحه دار شود.
نکته مهم دیگری که در این ماجرا وجود دارد مسئولیت اجتماعی رسانه ها در زمینه بررسی دلایل و ابعاد این ماجرای تلخ است تا از تکرار چنین حوادثی در آینده جلوگیری شود.رسانه ها در چنین شرایطی می توانند با مطالبه گری از مسئولیان مربوطه دلایل بی توجه به اصول اولیه مسئولیت اجتماعی مدیران معدن شازند را مطالبه و نتایج آن را برای افکار عمومی جامعه تشریح کنند.
واقعتین این است که از ابتدای فروردین امسال تا ۲۶ خرداد و تا پیش از وقوع حادثه در معدن سنگ شازند، در مجموع، ۷ حادثه در معادن کشور رخ داده که ۵ حادثه در معادن زغال سنگ (استانهای خراسان جنوبی و کرمان)، یک حادثه در معدن شن و ماسه (استان مرکزی) و یک حادثه در معدن سنگ (گیلان) بوده و در این حوادث، ۸ کارگر معدن، کشته شدهاند که ۵ کارگر به دلیل ریزش معدن، یک کارگر به دلیل برق گرفتگی، یک کارگر به دلیل گیر افتادن در نوار نقاله معدن و یک کارگر به دلیل واژگونی لودر در هنگام خاک و لاشهبرداری جان خود را از دست دادهاند.
نکته دیگر اینکه بررسیها نشان میدهد تعداد حوادث منجر به فوت کارگران معدن در ۸۷ روز آغازین امسال در مقایسه با مدت مشابه پارسال (اول فروردین تا ۲۶ خرداد ۱۴۰۲) افزایش یافته است. از ابتدای فروردین تا پایان اسفند پارسال، ۱۴ حادثه ریزش، انفجار گاز، واژگونی لودر، سقوط آوار و نقص سیستم فنی در معادن مس، سنگ، خاک رس و زغال سنگ در استانهای آذربایجان شرقی، سمنان، همدان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان، کرمان و یزد اتفاق افتاده و در این حوادث، ۱۸ کارگر معدن کشته شدند در حالی که تعداد کارگران جانباخته در حوادث شغلی معادن در فاصله اول فروردین تا ۲۶ خرداد پارسال، دو نفر و تعداد حوادث در ۸۷ روز ابتدای سال ۱۴۰۲، سه فقره بوده است.
این وضعیت به خوبی نشان می دهد که بنگاه های اقتصادی به مسئولیت اجتماعی خود در زمینه سلامت و ایمنی کارکنان خود توجه نمی کنند و بلکه سود و منفعت اقتصادی راترجیح می دهد.رویکردی که اگر مورد بازنگری جدی مسئولان و مدیران بنگاه های اقتصادی صورت نگیرد در آینده نیز چالش های زیادی برای کارکنان به وجود خواهد آورد.
واقعیت این است که در کشورهای توسعهیافته و پیشرو در حوزه معدن و صنایع معدنی، مسئولیت اجتماعی به عنوان یک اصل و تعهد در راستای رفع چالشها و مشکلات جامعه هدف، پذیرفته شده است.
به اینترتیب، هر شرکت معدنی تعهد میکند تا برای مثال در برابر «حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی»، «حفظ اصول در امور جذب نیرو و بکارگیری آنها»، «ارزشگذاری و اهمیت دادن به خواستههای جوامع محلی و مشارکت و همکاری دوجانبه با آنها» و «تولید محصول پاک و با ارزشافزوده بالا» احساس مسئولیت داشته باشد و برای تحقق این اهداف اقدامات موثر و عملیاتی انجام دهد.این در حالی است که معدنکاران کشور ما هنوز به اهمیت مسئولیتهای اجتماعی و شناخت و عمل به آن بهخوبی آگاه نیستند و از تاثیرات مثبت آن بر حوزههای عمومی و رونق کسبوکار خود غافل هستند.
