مسئولیت اجتماعی و مدیریت منابع انسانی در جامعه

امروزه با رشد روز‌افزون شرکت‌ها،‌ مشکلات متعددی به وجود امده است که مسئولیت اجتماعی برای استمرار فعالیت‌های شرکت‌ها امری مهم تلقی می‌شود. شرکت‌ها برای پیش بردن وظایف و رسیدن به اهداف خود نیاز به رعایت مسئولیت اجتماعی دارند که این امر باعث هر چه بیشتر سود یک شرکت خواهد شد. در واقع مسئولیت اجتماعی به شرکت‌ها کمک می‌کند تا به فنونی بپردازند که در وظایف اعمال می‌شود.

به گزارش رسانه مسئولیت اجتماعی، مسئولیت اجتماعی شرکت‌ به فعالیت ‌هایی گفته می‌شود که اعضای شرکت یا بنگاه به صورت اختیاری و داوطلبانه انجام می‌دهند.

فرنچ وساورد در کتاب«فرهنگ مدیریت» در موردCSR بیان می‌کنند که مسئولیت اجتماعی وظیفه ی شرکت‌های خصوصی است به این شرط که تاثیر منفی در زندگی اجتماعی ان‌‌ها نداشته باشد.

استوارت و سالمون، در مورد CSR اظهار‌نظر می‌کنند که مسئولیت اجتماعی شرکت یک روش مدیریتی است که سازمان‌ها وظایفی را انجام می‌دهند که روی جامعه اثرات مفیدی بر‌جای بگذارد و اثرات مضر سازمان بر جامعه از بین برود وان‌ها تلاش می‌کردند که دید مشتریان به سازمان را بهتر کنند.

مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها فقط شامل تولید کالا و عرضه ان به مردم نمی‌شود بلکه شرکت‌ها باید از امکاناتی که در اختیار دارند برای حل مشکلات جامعه تلاش کنند.شرکت‌‌های دارای اعتبار زیاد باید CSR و عمل به ان را یکی از راهکار‌های خود قرار بدهند.

شرکتی که ورشکسته خواهد شد نمی‌تواند به CSR عمل کند.مشتریان از شرکت‌ها توقع دارند که نسبت به عوارض اقدامات خود مسئولیت داشته باشند. شرکتی در امور خود موفق خواهد شد که در برابر اجتماع مسئول باشد و با این روش به نوعی سرمایه‌ گذاری دست یافته است.

مسئولیت اجتماعی شرکت از سازمان‌ها انتظار دارد که یک سری اقدامات را رعایت کنند از جمله: حقوق مصرف کنندگان، رفتارعادلانه با کارکنان و مراقبت از محیط زیست که با کاربرد این اقدامات،  سازمان بقای خود را تضمین می‌کند.

مسئولیت اجتماعی روشی است برای افزایش توانایی بنگاه‌ها و ارتقا در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، محیط زیست می‌باشد. مدیران امروزی در کنار انجام وظایف خود، وظایف مهم تری نسبت به نیاز جامعه و مشتریان احساس می‌کنند. مدیران همانطور که یاد می‌گیرند چطور از عهده وظایف خود بر‌بیایند باید کوشش کنند تا برای ذی‌نفعان ارزش قائل شوند.

مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها با سه مسیر متفاوت در ارتباط بوده که عبارتند از:

توجه به ذی‌‌نفعان: CSR سعی کرده به نیاز‌های جامعه توجه کرده ونیاز‌های ان‌ها را براورده کند وبیشتر به ذی‌نفعانی که در محیط بیرون سازمان قرار دارند  توجه خاصی داشته است.

توجه به عملکرد: در این بخش، به رابطه محیط بیرونی سازمان و فعالیت‌هایی که درCSR انجام شده توجه می‌شود و تاثیر این فعالیت‌ها مورد سنجش قرار می‌گیرد(وود، ۶۱۹۹۱) وبهترین فعالیت‌ها را انتخاب می‌کنیم.

توجه به انگیزه ی سازمان: در این زمینه، به ارزیابی اقدامات درونی سازمان واقدامات بیرونی سازمان توجه می‌شود تا فعالیت‌هایی که در زمینه مسئولیت ‌های سازمان باید رعایت شود مشخص می‌شود(ایوب‌زاده, ۱۳۹۵). سازمان‌ها نیاز به CSR را هر روز بیش از پیش احساس می‌کنند.

مزایای مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها:

مسئولیت اجتماعی سبب کاهش مخارج شرکت می‌شود.

مسئولیت اجتماعی انگیزه کارکنان و روحیه ‌ی ان‌ها را بالا می‌برد.

مسئولیت اجتماعی شرکت می‌تواند خطرات احتمالی را که یک مدیر با ان‌ها مواجه می‌شود کاهش دهد.

بسیاری از سازمان‌ها متوجه مزایایCSR در کسب وکار و اثرات مفید ان بر جامعه و محیط شده‌اند وبا این روش اعتبار خود را بالا می‌برند.

طبق یکی از بررسی‌های منتشر شده ازسوی موسسه تحقیقاتی بین المللی شرایط بازار و ارای عمومی MORI«۷۰درصد مردم اروپا عقیده داشتند برایشان مهم است محصولی خریداری کنند که سازمان نسبت به ان محصول احساس مسئولیت کند ونیمی از مردم نیز حاضرند در قبال کالایی که مسئولیت اجتماعی و زیست محیطی در ان رعایت شده است قیمت بالایی بپردازند ولی بیشتر مردم معتقدند که سازمان‌ها نسبت به مسئولیت اجتماعی عنایت کافی ندارند».

ابعاد مسئولیت سازمانی و جایگاه مسئولیت اجتماعی

۱-    مسئولیت اقتصادی: در بعد اقتصادی به کسب سود ومنفعت برای سازمان پرداخته می‌شود.

۲-    مسئولیت قانونی: در این بعد باید قوانین و مقرراتی را که از قبل تعیین شده است رعایت کرد.

۳-    مسئولیت اجتماعی: مجموعه‌ اعمالی است که باید برای کمک به جامعه انجام دهیم.

۴-    مسئولیت اخلاقی: مسائل اخلاقی باید در تمامی وظایف سازمان رعایت شود.

عوامل تاثیر‌گذار بر تسهیل ترویج مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در ایران

۱-شرکت‌های سهامی عام

اینگونه شرکت‌ها به دلیل اینکه ساختار درونی ازادی‌خواه دارند و از تعداد زیادی سهامدار تشکیل شده‌اند بیشتر از بقیه شرکت‌ها می‌توانند به مسئولیت اجتماعی بپردازند.

۲-سازمان‌ها و انجمن‌های غیر‌دولتی

این سازمان‌ها می‌توانند در تعلیم و تربیت مدیران تلاش کنند و از طریق گروه‌های ذی نفوذ وارد شرکت‌های سهامی عام بشوند و یا از طریق اطلاع رسانی، شرکت‌ها را به سمت مسئولیت اجتماعی هدایت کنند.

۳-شرکت‌های چند ملیتی

این گونه شرکت‌ها به دلیل اینکه تجربه‌های زیادی را درحوزه مسئولیت اجتماعی دارند می‌توانند الگوی خوبی باشند.

۴-حکومت

حکومت‌ها از طریق اعمال تنبیه و تشویق می‌توانند مسئولیت اجتماعی را وارد شرکت‌ها کنند.

انواع مدل‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها

۱-مدل مسئولیت اجتماعی کارول

۱-۱) مسئولیت  اقتصادی: این بعد که از مهمترین ابعاد می‌باشد به این معنی است که شرکت می‌تواند با تولیدات خوب خود، افزایش سود و منفعت را به همراه داشته باشد.

۱-۲) مسئولیت قانونی: سازمان باید در امور خود از قوانین و مقررات تبعیت کند.

۱-۳) مسئولیت اخلاقی: این بعد دارای ابهامات زیادی است به این معنی است که سازمان توقعات جامعه را مد‌نظر قرار دهد و به ان‌ها احترام بگذارد.

۱-۴) مسئولیت نوع دوستانه: سازمان یک سری اقدامات اختیاری و مردم پسند را انجام می‌دهد به این منظور که مشکلات جامعه حل شود.

۲- مدل مسئولیت اجتماعی لانتوس

۲-۱) مسئولیت اجتماعی اخلاقی: از شرکت‌ها انتظار می‌رود که در قبال خطرات ناشی از فعالیت‌هایی که انجام می‌دهند مسئول باشند.

۲-۲) مسئولیت اجتماعی بشر‌دوستانه: این مسئولیت یک توجه داوطلبانه محسوب می‌شود.

۱-۳) مسئولیت اجتماعی استراتژیک: زمانی که شرکت عهد می‌بندد فعالیت واقداماتی را انجام دهد که هدف های استراتژیک را مد‌نظر داشته باشد.

مدیریت منابع انسانی:

در گذشته، کارکنان وظایف و فعالیت‌های مخصوص به خود را انجام می‌دادند ولی امروزه کارکنان وظایف گوناگونی را به عهده می‌گیرند و بعضی از مواقع نیز بیرون از سازمان مشغول به کار هستند و امروزه تنوع زیادی در نیروی کار مشاهده می‌شود که با برنامه‌ریزی می‌توانیم مدیریت منابع انسانی را به کار ببریم تا نیروی کار متنوع بتوانند با یکدیگر سازگار باشند با این روش استعداد کارکنان کشف می‌شود و اثر بخشی سازمان را بالا برده‌ایم. هنگامی که سازمانی بخواهد به هدف مطلوبی که در نظر دارد برسد باید از نیروی انسانی توانا و مسئول استفاده کند.

مدیریت منابع انسانی در نمودار سازمانی از مقام بالایی برخورداراست و مدیران سازمان را مسئول می‌داند که امور سازمان را به کارکنان مستعد و توانا محول کنند. مهم ‌ترین سرمایه یک سازمان منابع انسانی سازمان است.زمانی احتمال موفقیت یک سازمان بالا خواهد رفت که روش‌ها وخط مشی‌های کارکنان سازمان با یکدیگر مطابقت داشته باشند.

امروزه سازمان‌ها تلاش می‌کنند که برای پایداری و رشد خود از منابع انسانی باهوش و ماهر استفاده کنند تا در اینده از جایگاه مناسبی برخوردار باشند.

مدیریت منابع انسانی یعنی فرایند فعالیت افراد، به صورتی که افراد و سازمان به توانایی بالایی برسند حتی زمانی که سازمان دچار تغییراتی می‌شود.مدیریت منابع انسانی در واقع مدیریت نیروی کار سازمان است.

مدیریت منابع انسانی مربوط به یک سری اقدامات است که طرز برخورد، اندیشه و عمل کارکنان را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. این اقدامات شامل موارد زیر می شود:

انالیز کردن شغل

انتخاب داوطلبان واجد شرایط

 تعلیم دادن به کارکنان جدید

ایجاد ارتباط با کارکنان

ایجاد روحیه کاری در کارکنان

ایجاد حس وفاداری کارکنان به سازمان

برای اینکه سازمان بتواند به اهداف خود برسد از بین نیروی انسانی اعمال گزینش می‌کند و در جهت اهداف خود ان‌ها را پرورش می‌دهد.

اهداف مدیریت منابع انسانی

۱)  هدف اجتماعی: حس مسئولیت‌پذیری نسبت به احتیاجات جامعه و ایجاد ارزش برای کارکنان.

۲) هدف سازمانی: مسئول بودن در قبال اهداف سازمان.

۳) هدف وظیفه ای: حس مسئولیت‌پذیری در قبال فعالیت و اموری که باید سازمان انجام دهد.

۴) هدف اختصاصی: مسئول بودن در قبال هدف‌هایی که کارکنان دارند و ان هدف‌ها را در مسیر هدف سازمان قرار دهیم(جزنی ن. , ۱۳۹۳).

منابع انسانی باید با واحد‌های مختلف سازمانی در ارتباط باشد و با ان‌ها مشارکت داشته باشد. راه و روش مدیریت با فرهنگ سازمانی ارتباط عمیقی دارد.تصمیم‌هایی که یک مدیر اتخاذ می‌کند در مسیر فرهنگ سازمانی است که باعث می‌شود به اهداف تصمیم برسد(برومند, ۱۳۸۸).

CSR منجر می‌شود که اعتبارات اخلاقی با اطمینان زیادی باعث سنجش طرز برخورد و رفتار کارکنان شود و توجه به اعتبار اخلاقی در فرهنگ سازمانی مانند توجه به CSR از وظایف همه‌ی کارکنان محسوب می‌شود(جزنی ن. , ۱۳۹۵).

نقش منابع انسانی در فرهنگ مسئولیت‌پذیری

نقش منابع انسانی در اجرای CSR بسیار مهم است. دید کارکنان و طرز برخورد ان‌ها می‌تواند بر فعالیت‌های سازمان تاثیر بگذارد. وقتی شرکتی با کارکنان خود برخورد خوبی دارد یک سری ویژگی‌های مثبت مانند ارتباطات خوب، اخلاق و رفتار خوب کارکنان در شرکت به وجود می‌اید.

مسئولیت اجتماعی رابطه اجتماعی خوب ومفید بین سازمان و ارتباطات را گسترش می‌دهد. کارکنانی که از سازمان خود رضایت دارند بر روی پیشرفت سازمان تاثیر زیادی می‌گذارند و وفاداری ان‌ها به سازمان ۸۶ درصد است ولی وقتی نسبت به سازمان خود ناراضی هستند وفاداری ان‌ها به سازمان ۲۷ درصد است(E, 2008).

اگر شرکت‌ها کارکنان خود را در اجرای نقش مسئولیت اجتماعی درگیر کنند شرکت در فعالیت‌های خود پیشرفت زیادی خواهد کرد. برخی از محققان معتقدند که ۱۳ درصد شرکت‌ها به کارکنان خود اجازه می‌دهند که در اجرای CSR همکاری کنند.

رابطهCSR با مدیریت منابع انسانی باعث شهرت سازمان می‌شود وقتی سازمان از شهرت زیادی برخوردار باشد به تبع ان راحت‌تر می‌تواند نیروی انسانی ماهر و توانمند جذب کند.

استراتژی‌های عملی برای ایجاد ارتباط بین«مسئولیت اجتماعی» با«مدیریت منابع انسانی»

۱)    ترویج بصیرت، ارزش‌ها و بیان مسئولیت اجتماعی

ترویج ارزش‌ها و بیان مسئولیت اجتماعی باعث می‌شود که به طور‌مداوم به مدیران و کارمندان یاد‌اوری شود که اصول اخلاقی و مسئولیت اجتماعی را به کار ببرند و این اقدام سبب می‌شود که نگرش خوبی نسبت به شرکت ایجاد شود. زمانی که اصول اخلاقی CSR در شرکت وجود ندارد مدیر می‌تواند با به کارگیری این اصول، سرمایه سازمان را افزایش بدهد و منابع انسانی می‌تواند به راهکارCSR کمک زیادی کند.

۲)    برنامه ریزی منابع انسانی و در خدمت گرفتن نیروی کار

برنامه‌ ریزی منابع انسانی یعنی اینکه نیروی کار را مورد انالیز قرار دهیم با این روش نیروی کار فعلی و اتی مورد‌نیاز سازمان را از لحاظ توانایی و مهارت مورد ارزیابی قرار دادیم و با یکدیگرقیاس کرده ایم. یک اقدام مرتبط با برنامه ریزی، مدیریت استعداد است که به معنی جستجو، استخدام ، تربیت و حفظ کردن افراد مستعد برای رسیدن به بهترین نتایج کسب وکار است. شرکت‌ها برای کارمند‌یابی از اصول اخلاقیCSR را اجرا می‌کنند و در مصاحبه‌های کارمند‌یابی از سوالاتی مربوط به CSR استفاده می‌کنند.

۳)    شریک بودن کارکنان در فرایند CSR

مشارکت کارکنان و دخالت دادن ان‌ها در اطلاعات و تصمیمات سبب ایجاد اطمینان و دوستی و مسئولیت‌ پذیری ان‌ها می‌شود. اگر به افراد اطلاعات کافی در مورد کار داده نشود نوعی عدم اطمینان به وجود می‌اید که سبب می‌شود افراد وظایف خود را به درستی انجام ندهند ومسئولیت پذیری ان‌ها کاهش پیدا می‌کند(راندولف, ۱۳۷۹).

اگر می‌خواهیم کارکنان مسئولی در قبال انجام کارشان داشته باشیم باید به ان‌ها اطلاعات بدهیم که این روش موجب اطمینان بیشترکارکنان به مدیریت خواهد شد.

در اختیار قرار دادن اطلاعات مورد‌‌نیاز افراد سبب پیشرفت سازمان نیز خواهد شد(کمرون،, ۱۳۸۱).

۴)    بالا بردن تعهد و مسئولیت پذیری بیشتر کارکنان

در انتخاب نیروی کار باید به کسانی مسئولیت کار را محول کرد که در قبال انجام امور خود پاسخگو باشند و خود عهده‌ دار مسئولیت خویش باشند و مسئولیتشان را بر عهده‌ی دیگران نگذارند.

دسلر معتقد است که اگر کارکنان یقین داشته باشند که با ان‌ها برخوردی از روی انصاف صورت می‌گیرد علاقه زیادی نشان می‌دهند که کار بیشتری را انجام دهند.

منابع انسانی باید با رفتاری از روی عدالت، حس مسئولیت پذیری را در کارکنان ایجاد کند و موجب پیشرفت سازمان شود.

۵)    افزایش حس اعتماد به نفس کارکنان

افرادی که اعتماد به نفس بالایی دارند از مسئولیت پذیری بالایی نیز برخوردارند و با محول کردن مسئولیت‌های جدید به کارکنان، اعتماد به نفس ان‌ها را تقویت کرده‌ایم.

۶)    سرمایه گذاری در تعلیم کارکنان

تعلیم دادن به کارکنان موجب تقویت مهارت‌های ان‌ها و کسب دانش بیشتر می‌شود.سیستم اموزش، مکمل سیستم استخدامی محسوب می‌شود.

مایکل لوبوف می‌گوید: سازمان‌هایی که کارکنان متعهد دارند باید برای اموزش ان‌ها سرمایه گذاری کنند اگرچه این کار هزینه بالایی دارد. کارکنان باید اموزش‌های مستقیم(تکنیکی) و اموزش‌های غیرمستقیم، CSRرا بیاموزند. کارکنان تلاش می‌کنند که با یادگیری، جهت شغلی خود را بالا بکشند و شرکت باید با اموزش CSR به کارکنان، موجب ترقی ان‌ها شود.

۷)    افزایش توانمندی مدیران به وسیله دادن توانایی تصمیم گیری به ان‌ها

در سازمان‌های سنتی، مدیران سعی بر این داشتند که سود شرکت را افزایش دهند و بیشتر به محیط درونی سازمان توجه داشتند ولی در سازمان‌های امروزی مدیران علاوه بر خود سازمان به محیط بیرونی سازمان و اجتماع توجه می‌کنند و در هر مواقعی که مدیران CSR را مبنای اصلی قرار دادند و به ان یقین پیدا کردند به دنبال راهکار‌هایی برای اجرای CSR شده‌اند.

۸)    طراحی روش مدیریت میزان کار

وقتی طراحی روش مدیریت میزان کار را اعمال می‌کنیم و مسئولیت اجتماعی کارکنان ارزیابی می‌شود به کارکنانی که مسئولیت پذیر هستند پاداش داده می‌شود و باید کارکنانی که مسئولیت خود را درست انجام نمی‌دهند تعداد ان‌ها را کاهش داد.منابع انسانی می‌تواند به سازمان کمک کند که به اهداف CSR برسند و سیستم ارزیابی میزان کار می‌تواند CSR را در سازمان ترویج دهد.

۹)    ارتباطات کارکنان

عدم وجود CSR میتواند موجب عدم انگیزه در کارکنان شود و کانال‌های اجتماعی می‌توانند پیام CSR را به شرکت‌ها انتقال بدهند.

۱۰)  اندازه‌ گیری و گزارش دهی و تعهد کارکنان

لازم است روندی که CSR طی کرده اندازه گیری شود و به مدیران گزارش داده شود که سالیانه این اقدام صورت می‌گیرد.

منابع انسانی و مسئولیت اجتماعی

منابع انسانی باید به این باور برسند تعالیمی را که برای اجرایCSR در سازمان به کار گرفته می‌‌شود سبب می‌شود که مسئولیت اجتماعی جزئی از فرهنگ سازمان شود.

نیروی انسانی در تثبیت CSR نقش مهمی را ایفا می‌کند در واقع نیروی انسانی می‌تواند با انجام امور مربوط به مسئولیت اجتماعی باعث نگرش مثبت دیگران به سازمان می‌شود.

نتیجه گیری

یکی از اهداف سازمان‌ها بدست اوردن سود و منفعت و بالا بردن اثربخشی است. ولی برای اینکه سازمان بتواند به موفقیت دست یابد باید به توقعات جامعه و قوانین اخلاقی توجه کند تا به هدف‌های بزرگ خود برسد.

میزان کار کارکنان شایسته بر روی برنامه‌ ریزی مسئولیت اجتماعی شرکت تاثیر زیادی میگذارد‌. درواقع نیروی انسانی می‌تواند فعالیت‌ها واقدام‌های خود را با مسئولیت اجتماعی هماهنگ کند.

مدیریت منابع انسانی به وسیله ‌ی مواردی مانند ترویج ارزش‌ها و بیان CSR، شریک بودن کارکنان در CSR، بالا بردن تعهد ومسئولیت پذیری کارکنان، افزایش حس اعتماد به نفس کارکنان، سرمایه گذاری در تعلیم افراد، افزایش توانمندی مدیران به وسیله دادان توانایی تصمیم به انها، طراحی روش مدیریت میزان کار و ارتباطات کارکنان می‌تواند باعث تقویت و توسعه مسئولیت اجتماعی در سازمان شود.

مسئولیت اجتماعی شرکت باید در فرهنگ سازمانی و راهکار‌های کلان سازمان به‌ کار برده شود. با این روش در میزان کار و اقدام‌ها‌ی سازمان تغییراتی به وجود می‌اید و نیروی انسانی از لحاظ فرهنگی و رفتاری در سازمان نیز تغییراتی می‌کند که سبب ارتباط این دو می‌شود. منابع انسانی به مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها ارزش می‌دهد و جهت حرکت سازمان را مشخص می‌کند.