«رسانه مسئولیت اجتماعی»- احسان انصاری: دولت چهاردهم عزم خود را برای خروج اتباع بیگانه که به صورت غیرقانونی در کشور حضور دارند جزم کرده است.پس از اینکه وزیر کشور به صراحت عنوان کرد که اتباع بیگانه باید ایران را ترک کنند و یکی از اولویت های اصلی من این موضوع است موجی در کشور ایجاد شده که روند خروج اتباع بیگانه غیرقانونی و به خصوص افاغنه را تسریع کرده است.
بعد از قدرت گرفتن طالبان در افغانستان تعداد زیادی از افراد این جامعه به کشورهای همسایه از جمله ایران پناهنده شدن، افرادی که ترک وطن کردند تا شاید بتوانند وضعیت بهتری برای زندگی خود رقم بزنند. اما در یکی دو سال گذشته حضور پررنگ آنها در کشور سببساز اختلافهایی شده است، گروهی موافق حضورشان هستند و برخی دیگر مخالف، گروه مخالف معتقد است اتباع غیر مجاز را هرچه سریعتر باید شناسایی کرد و به کشورشان برگرداند، البته گروهی هم هستند که ایده دیگری را مطرح میکنند، آنها از اخراج همه اتباع، چه مجاز و چه غیرمجاز صحبت به میان میآورند.
با این وجود سوالات مهمی که در این زمینه مطرح است این است که آیا ما باید نسبت به اتباع بیگانه مسئولیت اجتماعی داشته باشیم؟مسئولیت اجتماعی در این زمینه چه می گوید؟آیا این موضوع به مسئولیت اجتماعی حاکمیتی ارتباط پیدا می کند؟
در پاسخ به این سوالات باید مسئولیت اجتماعی نسبت به اتباع بیگانه را به دو بخش حاکمیتی و شهروندی تقسیم کرد و هر کدام را به صورت جداگانه مورد بررسی قرار داد.
در زمینه مسئولیت اجتماعی حاکمیتی آنچه حائز اهمیت بوده کمک به افاغنه در زمان جنگ در این کشور بوده که در نوع خود مسئولیت پذیری ایران را نشان می دهد. با این وجود جنگ در افغانستان در دهه های اخیر به پایان نرسیده و بلکه به صورت مستمر وجود داشته به شکلی که در۴۰ سال گذشته این کشور همواره یا با حمله نظامی خارجی مواجه بوده و یا در این کشور جنگ داخلی بر سرقدرت وجود داشته است. به همین دلیل نیز مسئولیت اجتماعی حاکمیتی نمی تواند به صورت دائمی و در شرایطی که جامعه ایران خود با بحران های قابل توجهی مواجه است ادامه پیدا کند.
در واقع ایران مسئولیت اجتماعی حاکمیتی خود را نسبت به افاغنه انجام داده و مدت هاست که دیگر نسبت به آنها مسئولیت ندارد.با این وجود علی رغم آگاهی مسئولان اتباع بیگانه در کشور حضور داشته اند و در شرایطی که این امکان وجود داشته که برخورد جدی تری با این موضوع صورت بگیرد اما در عمل چنین اتفاقی رخ نداده است. به همین دلیل نیز موضوع اتباع بیگانه امروز نه تنها از حالت مسئولیت اجتماعی حاکمیتی خارج شده و بلکه شکل یک بحران اجتماعی و حتی امنیتی به خود گرفته است.
در چنین شرایطی است که حاکمیت باید در این زمینه تصمیم گیری جدی کند و با احترام به اتباع بیگانه زمینه های خروج آنها را از کشور و حضور در کشور خود را فراهم کند. به هر حال چالش های حضور اتباع بیگانه در ایران نباید متوجه دولت ایران و بلکه می بایست متوجه دولت افغانستان باشد و در شرایطی که این کشور صاحب دولت است نیازی به استمرار مسئولیت اجتماعی حاکمیتی در این زمینه وجود ندارد و در شرایط کنونی رسالت اصلی مسئولیت اجتماعی حاکمیتی این است که مسئولیت های خود را در مقابل شهروندان ایرانی به خوبی انجام بدهد و نه اتباع بیگانه.
موضوع دیگر اما مسئولیت اجتماعی شهروندی نسبت به اتباع بیگانه و به خصوص افاغنه است. در طول سال هایی که افاغنه در کشور حضور داشته اند علی رغم شرایطی سختی که داشته اند اما مردم ایران آنها را به عنوان مهمان پذیرفته اند. با این وجود حضور برخی از آنها همراه با آسیب های اجتماعی و بزهکاری هایی بوده که برای افکار عمومی ایجاد حساسیت کرده است. به همین دلیل نیز در شرایط کنونی مردم جامعه بیش از اینکه به فکر مهمان نوازی نسبت به اتباع بیگانه باشند به دنبال شرایطی هستند که مشکلات حضور اتباع بیگانه به زندگی مردم منتقل نشود. شرایط جامعه ایران نسبت به افاغنه مصداق بارز این بین شعر است که:« مهمان گر چه عزیز است ولی همچو نفس/ خفه می سازد اگر آید و بیرون نرود».
مصطفی اقلیما جامعه شناس درباره دلایل بزهکاری افاغنه در ایران معتقد است:« بزهکاری هایی که از صورت افاغنه صورت می گیرد بیشتر از سر لج بازی است. هنگامی که در ایران حقوق آنها را نادیده می گیرند و به آنها توهین می کنند آنها نیز دست به اقدامات غیر قانونی و بزهکاری می زنند تا توهین به خود را جبران کنند.اگر وضعیت جامعه ایران خوب بود و همه چیز براساس ضوایط صورت می گیرد هیچ افغانی در ایران دست به بزهکاری نمی زد.نکته دیگر اینکه در همه کشورهای جهان هنگامی که کسی پناهنده می شود دولت موظف است همه خدمات را به وی ارائه کند. این در حالی است که در ایران این اتفاق برای افغانی ها صورت نمی گیرد و در حالی که سازمان ملل پول پناهنده ها را به ایران پرداخت کرده اما ایران به افغانی ها خدمات ارائه نمی کند. به همین دلیل نیز افغانی ها در ایران دست به بزهکاری می زنند».
حضور اتباع غیر مجاز افغان در مناطق مختلف کشور همچنین موجب شده فرصت های شغلی از جوانان گرفته شود و زمینه افزایش جرائم ، ناهنجاری های اجتماعی، ایجاد حاشیه نشینی ، بر هم خوردن توازن جمعیت ، تحمیل پدیده های فراوان اقتصادی ، مشکلات تحصیلی ، به خطر انداختن سلامت جامعه ، تفکرات خشونت آمیز و ایجاد چالش در مقوله امنیت در سطح جامعه فراهم شود.
واقعیت این است که همه کشورهای جهان مهاجرپذیر هستند و بسیاری از افراد از کشورهای خود به کشور دیگری می روند و در آنجا زندگی می کنند. نکته مهمی که در این زمینه وجود دارد این است که کشورهای جهان برای مهاجران خود برنامه ریزی دارند.اغلب کشورها حتی برای مهاجران داخلی خود نیز برنامه دارند.از زمانی که افغانی ها به ایران آمدند نیز همه مسئولان به این مسأله آگاهی داشتند و شرایط به شکلی نبوده که کسی نداند که حضور افغانی ها در ایران می تواند با چه مشکلاتی همراه باشد.با این وجود دولت ها در ایران سیاست های دیگری را در این زمینه دنبال می کردند و به همین دلیل نیز امروز با این شرایط مواجه شده ایم.
