✍محمدرضا کردلو
رئیس کمیسیون مسئولیت اجتماعی شرکتهای اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی زنجان
یکی از چالشهای اساسی در تحلیل رفتارهای سازمانی بخش خصوصی، نگاه تقلیلگرایانه به مفهوم «مسئولیت اجتماعی شرکتها (CSR) » است. در ادبیات رایج، این مفهوم غالباً به اقدامات حمایتی کوتاهمدت یا رویکردهای خیریه محور محدود میشود. اگرچه این اقدامات در جایگاه خود ارزشمند هستند، اما انحصار مسئولیت اجتماعی در این قالب، ناشی از عدم درک پویاییهای اقتصادی و نیازهای زیستمحیطیِ جامعه پیرامونی بنگاههاست. در جهان امروز، مسئولیت اجتماعی از یک «اقدام اخلاقی اختیاری» به یک «ابزار استراتژیک برای بقا و توسعه پایدار جامعه» تغییر ماهیت داده است.
در اتمسفر فعلی اقتصاد ایران، هیچ مسئلهای ملموستر، بحرانیتر و اثرگذارتر از ناترازی انرژی و بهویژه گلوگاه «تولید برق» نیست. خاموشیهای مکرر در فصول گرم و سرد سال، دیگر صرفاً یک دغدغه فنی یا صنعتی در ترازنامه مالی کارخانجات به شمار نمیرود؛ بلکه یک بحران جدی اجتماعی است که امنیت شغلی کارگران، زنجیره تأمین کالاهای اساسی و در نهایت، کیفیت زیست روزمره شهروندان را تحت شعاع قرار میدهد. در چنین شرایطی، اصرار بر تعاریف سنتی مسئولیت اجتماعی و نادیده گرفتن اولویتهای حیاتی جامعه، نوعی خطای استراتژیک است.
پرسش کلیدی این است: در شرایطی که جامعه از ناترازی شدید برق آسیب میبیند، مسئولیت اجتماعی واقعی یک بنگاه یا تشکل اقتصادی چیست؟
پاسخ کارشناسی در مفهوم «مسئولیت اجتماعی راهبردی» نهفته است. در این مدل، بنگاه اقتصادی به جای تمرکز بر پروژههای پراکنده، منابع خود را به سمت حل ریشهایترین گرههای جامعه هدایت میکند. بر این اساس، ورود فعالانه بخش خصوصی به حوزه «تولید برق»، ملموسترین و موثرترین شکل از ایفای مسئولیت اجتماعی در دوره کنونی است.
وقتی صنایع تولیدی با اتکا به همافزایی کارشناسی و تجمیع توانمندیها، اقدام به احداث ظرفیتهای جدید نیروگاهی میکنند، رفتاری فراتر از یک سرمایهگذاری صرفاً تجاری را به نمایش میگذارند. این کنش، یک اقدام دوسویه مسئولانه است؛ از یکسو وابستگی صنایع به شبکه سراسری را کاهش داده و ظرفیت برق آزاد شده را در اختیار بخش خانگی و عمومی قرار میدهد و از سوی دیگر، با تثبیت پایداری تولید، از صدمه به اشتغال و بروز بحرانهای اجتماعی ناشی از رکود جلوگیری میکند. در حقیقت، مشارکت در تولید انرژی، صیانت از آرامش عمومی و پایداریِ معیشت شهروندان است.
بدیهی است که حل چالشهای ساختاری نظیر ناترازی برق، فراتر از توان مالی و اجرایی تکتک بنگاهها به صورت انفرادی است. حل این مسائل نیازمند یک «عقلانیت جمعی» و طراحی سازوکارهای همافزا میان صنایع است. حرکت به سمت مدلهای مشارکتی برای تأمین انرژی پایدار، نشاندهنده بلوغ تصمیمگیری در بخش خصوصی است که منافع بنگاه را با منافع جامعه گره میزند. این رویکرد علمی، ضمن کاهش بار سنگین دولتی در توسعه زیرساختها، مدل جدیدی از همافزایی در توسعه منطقهای را ارائه میدهد.
در تحلیل نهایی، اعتبار مسئولیت اجتماعی شرکتها نه با حجم تبلیغات، بلکه با میزان اثرگذاری آنها در حل بحرانهای واقعی جامعه سنجیده میشود. سرمایهگذاری هوشمندانه در تولید برق، نمونهای بارز از مسئولیتپذیری است که همزمان به پایداری اقتصاد ملی و رفاه جامعه محلی کمک میکند. راهکار عملی پیشروی صنایع، گذار از مدلهای جزیرهای به سمت «ائتلافهای تخصصی» برای ایجاد زیرساختهای انرژی است؛ گامی که نه تنها ضرورتی برای تداوم تولید، بلکه عالیترین جلوهی مسئولیتپذیری اجتماعی در شرایط خطیر کنونی است. کمیسیون مسئولیت اجتماعی اتاق بازرگانی زنجان، با تأکید بر این ضرورت، معتقد است که ترویج این مدلِ همافزایی، بهترین راه برای تأمین امنیت تولید و آرامش جامعه خواهد بود.