دکتر اصغر زارعی عضو انجمن اقتصاد شهری در گفت وگو با«رسانه مسئولیت اجتماعی»:
شهروندی، مقولهای است که با مفهوم فرهنگ هر جامعه گره خورده و از آنجا که فرهنگ هر مرز و بوم ناشی از سه قلمرو اساسی فعالیتهای اجتماعی، فضای سیاسی و وضعیت اقتصادی آن جامعه است، فرهنگ هر جامعهای کاملا منحصر بهفرد میباشد و هر فرهنگی نیز شهروند ویژه خود را میطلبد.شهروند کسی است که حقوق فردی و جمعی خود را میشناسد و از آنها دفاع میکند، قانون را میشناسد و به آن عمل میکند و از طریق آن مطالبه میکند، از حقوق معینی برخوردار است، میداند که فرد دیگری هم حضور دارد و دفاع از حقوق او یعنی دفاع از حقوق خودش و فردی که در امور شهر مشارکت دارد.شهروندی نه تنها به معنای سکونت در یک شهر به مدت مشخص، که به معنای مجموعهای از آگاهیهای حقوقی، فردی و اجتماعی است. در جامعهای مدنی حقوق یک فرد عبارتند از حقوق اساسی به معنای حقوق بنیادی شهروندان یک جامعه، حقوق سیاسی به معنای حق مشارکت در فرایندهای سیاسی، حقوق اجتماعی که در برگیرنده حقوق اقتصادی و نیز حداقل استانداردهای زندگی در تسهیلات اجتماعی است.یکی از مهم ترین مقوله های شهروندی اقتصاد شهری است. در اقتصـاد شهری به افراد به عنوان یک مصرف کننده یک رای دهنده در جـامعه شهری، فردی که موجب شلوغی و تراکم و آلودگی محـیط مـیشود و بـالاخره فردی که درگـیر مسـائل و مشکلات شهری است، نگریسته مـیشود. به همین دلیل و برای تحلیل و بررسی این موضوع«رسانه مسئولیت اجتماعی» با دکتر اصغر زارعی استاد دانشگاه و عضو انجمن اقتصاد شهری گفت وگو کرده که در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.
*مسئولیت اجتماعی چه نقشی در اقتصاد شهری دارد و چگونه می تواند در این زمینه تأثیرگذار باشد؟
نقش مسئولیت اجتماعی در حقوق شهروندی و اقتصاد شهری موضوع جدیدی است که می تواند بسیاری از وظایف فردی و اجتماعی را ارتقا ببخشد.آگاهی افراد نسبت به محیط پیرامون خود در جامعه و همچنین نگاه جامعه به فرد از جمله مسائلی است که مسئولیت اجتماعی را به حقوق شهروندی پیوند می دهد.پرداخت به موقع هزینه های شهروندی مانند هزینه های مرتبط با بزرگراه ها که در مدیریت شهری نقش دارد از جمله مسائلی است که با موضوع مسئولیت اجتماعی ارتباط دارد.مالیات و عوارض مربوط به نوسازی از جمله مسائل دیگری است که در این زمینه دارای اهمیت است. شهروندی از این منظر، مجموعه گستردهای از فعالیتهای فردی و اجتماعی است. فعالیت هایی که اگرچه فردی باشند اما برآیند آن ها به پیشرفت وضعیت اجتماعی کمک خواهد کرد. همچنین مشارکت های اقتصادی، خدمات عمومی، فعالیت های داوطلبانه و دیگر فعالیت های اجتماعی که در بهبود وضعیت زندگی همه شهروندان مؤثر خواهد افتاد. در واقع این نگاه ضمن اشاره به حقوق شهروندی مدوّن و قانونی در نگاه کلیتر به رفتارهای اجتماعی و اخلاقی میپردازد که اجتماع از شهروندان خود انتظار دارد. دریافت این مفاهیم شهروندی نیازمند فضایی مناسب برای گفتگو و مشارکت مردم با نقطه نظرات متفاوت و نظارت عمومی است.نکته دیگری که بین مسئولیت اجتماعی و اقتصاد شهری پیوند برقرار می کند فرهنگ عمومی وهنجارهای اجتماعی است.
*فرهنگ عمومی چگونه می تواند در زمینه تحقق مسئولیت اجتماعی در فضای شهری تأثیرگذار باشد؟
این موضوع به هنجارهای حاکم و قابلیت عملی شدن آنها بستگی دارد. اجتماعات محلی و نهادهای مردم نهاد می توانند با ارائه رفتارهای جدید و نهادینه ساختن آنها در جوامع نقش موثری در ایجاد و بازتولید مفهوم شهروندی ایفا نمایند. در واقع مبنای این آموزش، پرورش یک شهروند نمونه یا شهروند خوب یا ارائه یک الگوی شهروندی نیست بلکه به آنان می آموزد که چگونه تصمیمات خود را با توجه به مسئولیت های شهروندی در قبال اجتماع و زندگی فردی خود اتخاذ نمایند. تربیت شهروند یکی از فروع شهروندی است که با توجه به تحولات سریع اجتماعی، فن آوری و سیاسی دوران معاصر از جمله دل مشغولی های برنامه ریزان و سیاست گذران در کشورهای جهان به شمار می آید.به عنوان مثال فرهنگ عمومی در زمینه بیماری کرونا می تواند نقش تعیین کننده ای داشته باشد. همین که افراد جامعه پروتکل های بهداشتی را بدون تنبیه رعایت کنند نشان دهنده بلوغ فکری و درک شرایط اجتماعی است.اجبار و تنبیه تنها باید زمانی مورد استفاده قرار بگیرد که از چارچوب ها و هنجارها عبور شود.به همین دلیل نیز مسئولیت اجتماعی می تواند سبب تعالی یک جامعه و بهتر شدن کیفیت زندگی افراد آن جامعه شود.
*در جوامع شهری مسئولیت اجتماعی فردی دارای اهمیت بیشتری است یا مسئولیت اجتماعی گروهی؟
مسئولیت اجتماعی فردی اساس مسئولیت اجتماعی گروهی است زیرا یک اجتماع از افراد تشکیل شده است و در نتیجه فرهنگ مسئولیت اجتماعی را مشخص میکند. این رابطه آمیختگی بین مسئولیت اجتماعی گروهی و مسئولیت اجتماعی فردی است. حقوق شهروندی آمیزه ای از وظایف شهروندان در قبال یکدیگر، شهر و دولت است و همچنین حقوق و امتیازاتی است که وظیفه تأمین آنها بر عهده مدیران شهری، دولت و به طورکلی قوای حاکم می باشد. یک شهروند، عضو رسمی یک شهر، ایالت یا کشور است؛ این دیدگاه حقوق و مسئولیت هایی را که در قانون پیش بینی و تدوین شده است را یادآور می شود. از این روی از دیدگاه شهری موضوع حقوق شهروندی روابط مردم شهر، حقوق و تکالیف آنان در برابر یکدیگر و اصول، اهداف، وظایف و روش انجام آن است. همچنین نحوه اداره امور شهر و کیفیت نظارت بر رشد هماهنگ شهر است که می توان به عنوان مهم ترین اصولی بدانیم که منشعب از حقوق اساسی کشور است. شهروند مسئول بودن یعنی مشارکت در سه چیز؛ از جمله احترام برای ضوابط و قوانین جامعه، آگاهی از مسائل و دیدگاه های دیگران و مشارکت از طریق رأی دادن و گفتگو با دیگران درباره مسائل گوناگون.دموکراسیهای موفق به آگاهی شهروندان خود نیاز دارند. مردم فقط وقتی میتوانند مسئول باشند که از حقوق خود بر اساس قانون اساسی آگاهی داشته باشند و آنها را درک کنند. آگاهی از چگونگی عمل نهادهای دولتی نیز دارای اهمیت است. این بدان معناست که شهروندان بر چگونگی اعمال قانون واقفند تا بتوانند از حقوق خود محافظت کنند. شهروندان، مسئول هستند از راه مطالعه مسائل محلی، ملی و بینالمللی دانش خود را افزایش دهند و در گفتگوهای محلی شرکت کنند.
