سودی که به قیمت نابودی زمین باشد، بدهی است نه ثروت!
حکم تاریخی دیوان عالی هند علیه مسئولیت اجتماعی نمایشی

به گزارش رسانه مسئولیت اجتماعی: سال‌هاست که وقتی از مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها حرف می‌زنیم، ناخودآگاه ذهنمان به سمت پروژه‌های خیریه کوچک یا کارهای نمادینی می‌رود که بیشتر برای تلطیف چهره برندها انجام می‌شوند. اما اتفاقی که در دیوان عالی هند افتاد، ورق را کاملاً برگرداند. این بار دادگاه با یک نگاه واقع‌بینانه اعلام کرد، حفاظت از طبیعت، دیگر یک کار داوطلبانه نیست که شرکت‌ها هر وقت مایل بودند به سراغش بروند؛ بلکه این وظیفه در قلبِ هویت هر کسب‌وکاری قرار دارد.

منطق دادگاه ساده و در عین حال تکان‌دهنده است:«هیچ مجموعه‌ای نمی‌تواند ادعا کند که به جامعه خدمت می‌کند، در حالی که  محیط زیست را نادیده می‌گیرد.»

ماجرای بال‌های نحیف و دکل‌های عظیم

شاید جالب باشد که بدانید جرقه این حکم بزرگ از تلاش برای نجات یک پرنده نادر به نام «هوبره بزرگ هندی» زده شد. این پرنده که در خطر انقراض است، بر اثر برخورد با کابل‌های فشار قوی پروژه‌های برق جانش را از دست می‌داد. اما بحث خیلی زود از نجات یک گونه خاص، به یک چالش اخلاقی عمیق‌تر رسید. قضات دادگاه تأکید کردند که شرکت‌ها در فضای خلأ کار نمی‌کنند؛ آن‌ها از منابعی استفاده می‌کنند که در واقع داراییِ تمام نسل‌هاست. پس سودی که به دست می‌آید، فقط حقِ سهامداران نیست، بلکه بخشی از آن یک بدهیِ واقعی به طبیعتی است که بسترِ خلق آن ثروت بوده است. با این نگاه، محیط‌زیست دیگر یک بخش تزیینی در گزارش‌های سالانه نیست، بلکه اصلِ ماجرای مسئولیت‌پذیری است.

حق زندگی در پناه اقلیم پایدار

بخش درخشان این حکم اینجاست که دادگاه برای اولین بار اعلام کرد «حق زندگی» که همیشه از آن حرف می‌زنیم، بدون داشتن یک اقلیم پایدار و سالم عملاً هیچ معنایی ندارد. یعنی اگر شرکتی با فعالیت‌هایش به زیست‌بوم آسیب بزند، در واقع ابتدایی‌ترین حقوق انسان‌ها را نقض می‌کند. این تغییر دیدگاه، ساختارهای قدیمی را به چالش می‌کشد؛ همان مدل‌هایی که فکر می‌کردند با چند کمک مالی پراکنده می‌توانند روی تخریب طبیعت سرپوش بگذارند.

حالا دیگر روشن شد که مسئولیت اجتماعی بدون در نظر گرفتن محیط‌زیست، فقط یک ادعای توخالی است که دیگر در ترازوی عدالت وزنی ندارد. هند با این رأی، تعریف جدیدی از مدیریتِ درست را ارائه داد که در آن زمین و اقلیم، اولویت اول هستند، نه یک موضوع فرعی و جانبی.

واقعیت آن است که دیگر نمی‌شود دنیای تجارت را از دنیای طبیعی جدا کرد. در واقع در یک سیاره‌ی ویران، هیچ شرکتی نمی‌تواند برای همیشه سودده باقی بماند و ثروتی که به قیمت نابودیِ زیست‌بوم به دست بیاید، در واقع یک بدهیِ سنگین به آینده است. پیامِ دیوان عالی هند بسیار ساده و در عین حال عمیق بود: محیط‌زیست، یک موضوعِ جانبی در مسئولیت اجتماعی نیست، بلکه خودِ زندگی است؛ و مجموعه‌ای که ادعای مسئولیت‌پذیری دارد، باید قبل از هر چیز، حرمت زمینی را نگه دارد که تمام دارایی‌اش را مدیونِ آن است./ این گزارش بر اساس حکم تاریخی دیوان عالی هند در پرونده موسوم به «M.K. Ranjitsinh vs. Union of India» تنظیم شده است.