حقوق بشر مجموعهای از حقوق و آزادیهای بنیادین است که همه انسانها صرفنظر از ملیت، جنسیت، نژاد، زبان، مذهب، قومیت، سن، موقعیت اجتماعی یا هر ویژگی دیگری، صرفاً به دلیل انسان بودن از آن برخوردار هستند.
این حقوق شامل حق زندگی، کرامت انسانی، آزادی، امنیت، برابری، آموزش، سلامت، کار شایسته، آزادی اندیشه، آزادی بیان، برخورداری از عدالت، منع تبعیض، منع شکنجه، منع کار اجباری، منع کار کودکان و بسیاری از حقوق دیگر است که در اسناد بینالمللی به رسمیت شناخته شدهاند.
استاندارد ISO 26000 از سازمانها انتظار ندارد جایگزین دولتها در اجرای حقوق بشر شوند، اما تأکید میکند که سازمانها باید از نقض این حقوق جلوگیری کنند و در حوزه فعالیت خود، به ارتقای آن کمک نمایند.
چرا حقوق بشر یکی از اصول مسئولیت اجتماعی است؟
تمامی فعالیتهای اقتصادی در نهایت بر زندگی انسانها اثر میگذارند.
یک تصمیم مدیریتی درباره استخدام، اخراج، ایمنی محیط کار، دستمزد، قیمتگذاری، انتخاب تأمینکنندگان، اجرای پروژههای عمرانی یا بهرهبرداری از منابع طبیعی، ممکن است به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر حقوق افراد تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، سازمان مسئولیتپذیر باید پیش از هر تصمیم، پیامدهای آن را از منظر حقوق بشر نیز بررسی کند.
برای مثال، اگر یک شرکت برای کاهش هزینهها از تأمینکنندهای استفاده کند که از کار کودکان بهره میبرد، هرچند این تخلف مستقیماً در داخل شرکت رخ نداده باشد، همچنان مسئولیت اخلاقی و اجتماعی متوجه آن سازمان خواهد بود.
این نگاه، یکی از مهمترین ویژگیهای استاندارد ISO 26000 است.
کرامت انسانی؛ محور اصلی این اصل
در قلب مفهوم حقوق بشر، اصل کرامت انسانی قرار دارد.
کرامت انسانی به این معناست که همه افراد، بدون توجه به تفاوتهای فردی، شایسته احترام هستند و نباید صرفاً به عنوان ابزار تولید، سودآوری یا تحقق اهداف اقتصادی مورد استفاده قرار گیرند.
سازمانی که به کرامت انسانی احترام میگذارد، کارکنان خود را سرمایه انسانی میداند، به مشتریان با احترام رفتار میکند، حقوق جامعه محلی را نادیده نمیگیرد و در تعامل با تمامی ذینفعان، شأن و منزلت انسان را حفظ میکند.
از دیدگاه ISO 26000، مسئولیت اجتماعی بدون احترام به کرامت انسان معنا ندارد.
حقوق بشر در محیط کار
یکی از مهمترین حوزههای اجرای این اصل، محیط کار است.
سازمان باید محیطی ایجاد کند که در آن حقوق کارکنان رعایت شود، فرصتهای برابر وجود داشته باشد، تبعیض پذیرفته نباشد و همه افراد بتوانند در فضایی ایمن، سالم و محترمانه فعالیت کنند.
پرداخت منصفانه حقوق و مزایا، رعایت ایمنی و بهداشت حرفهای، جلوگیری از آزار و اذیت، احترام به حریم خصوصی کارکنان، فراهم کردن فرصتهای برابر برای پیشرفت شغلی و جلوگیری از هرگونه تبعیض، از مهمترین جلوههای احترام به حقوق بشر در محیط کار هستند.
چنین محیطی علاوه بر حفظ حقوق کارکنان، موجب افزایش انگیزه، بهرهوری و وفاداری آنان نیز خواهد شد.
منع تبعیض؛ یکی از مهمترین الزامات
تبعیض یکی از آشکارترین مصادیق نقض حقوق بشر است.
استاندارد ISO 26000 تأکید میکند که تصمیمهای سازمان نباید بر اساس جنسیت، قومیت، نژاد، مذهب، زبان، سن، معلولیت، دیدگاههای شخصی یا سایر ویژگیهای فردی اتخاذ شود.
منع کار کودکان و کار اجباری
یکی از موضوعات مهمی که در اسناد بینالمللی و استاندارد ISO 26000 مورد تأکید قرار گرفته، جلوگیری از کار کودکان و کار اجباری است.
سازمانها باید اطمینان حاصل کنند که نه تنها در داخل مجموعه خود، بلکه در زنجیره تأمین و همکاریهای تجاری نیز از چنین اقداماتی حمایت یا بهرهبرداری نمیشود.
امروزه بسیاری از شرکتهای بینالمللی، پیش از همکاری با تأمینکنندگان، وضعیت رعایت حقوق بشر را در زنجیره تأمین آنان بررسی میکنند.
این موضوع نشان میدهد که مسئولیت اجتماعی تنها به مرزهای داخلی سازمان محدود نیست.
حقوق بشر و جامعه محلی
احترام به حقوق جوامع محلی یکی از مهمترین جلوههای مسئولیت اجتماعی در پروژههای بزرگ توسعهای است.
نقش مدیران در حمایت از حقوق بشر
حقوق بشر و زنجیره تأمین
به همین دلیل، بسیاری از شرکتهای پیشرو، معیارهای حقوق بشری را در قراردادها و فرآیند ارزیابی تأمینکنندگان لحاظ میکنند.
ارتباط حقوق بشر با ESG و توسعه پایدار
از این رو، رعایت این اصل، علاوه بر تحقق مسئولیت اجتماعی، جایگاه سازمان را در ارزیابیهای بینالمللی نیز تقویت میکند.
چالشهای اجرای این اصل
جمعبندی
