✍️گزارش تحلیلی
دپارتمان رصد و حسابرسی پایداری رسانه مسئولیت اجتماعی
در سالهای اخیر، مفاهیمی مانند توسعه پایدار، ESG و گزارش پایداری بیش از هر زمان دیگری وارد ادبیات سازمانی و اقتصادی کشور شدهاند.
این تحول، اگرچه نشانهای مثبت از افزایش توجه بنگاههای اقتصادی به مسئولیتپذیری است، اما همزمان با یک چالش جدی نیز همراه شده است:
استفاده نادرست از عنوان «گزارش پایداری» برای اسنادی که فاقد حداقل الزامات و استانداردهای شناختهشده بینالمللی هستند.
اخیراً یکی از شرکتهای فعال بازار سرمایه، گزارشی را با عنوان «گزارش پایداری» منتشر کرده است.
بررسی اولیه این گزارش نشان میدهد که آنچه منتشر شده، بیشتر گزارشی از فعالیتها، اقدامات، دستاوردها یا مسئولیتهای اجتماعی شرکت است و از منظر حرفهای، با مفهوم گزارش پایداری فاصله قابل توجهی دارد.
این موضوع صرفاً یک اختلاف واژگانی نیست؛ بلکه مسئلهای مرتبط با شفافیت، پاسخگویی و اعتماد ذینفعان است.
گزارش پایداری چیست؟
بر اساس استانداردهای بینالمللی گزارشگری، بهویژه چارچوبهای GRI و الزامات مرتبط با ESG، گزارش پایداری سندی است که:
عملکرد واقعی یک سازمان را در سه بعد اصلی محیطزیست (Environmental)، مسئولیت اجتماعی (Social) و حاکمیت شرکتی (Governance) با استفاده از شاخصهای قابل اندازهگیری، روششناسی مشخص و اطلاعات قابل راستیآزمایی ارائه میکند.
هدف گزارش پایداری صرفاً بیان اقدامات مثبت سازمان نیست؛ بلکه ارائه تصویری متوازن از فرصتها، چالشها، ریسکها، آثار مثبت و منفی فعالیتهای سازمان بر اقتصاد، جامعه و محیطزیست است.
تفاوت گزارش فعالیت با گزارش پایداری
در بسیاری از گزارشهایی که امروز در کشور تحت عنوان گزارش پایداری منتشر میشوند، معمولاً ویژگیهای زیر مشاهده میشود:
🔹معرفی فعالیتهای خیرخواهانه و مسئولیت اجتماعی شرکت
🔹ارائه اخبار پروژهها و دستاوردهای سازمان
🔹معرفی برنامههای منابع انسانی
🔹گزارش عملکرد مالی یا عملیاتی
این موارد ممکن است بخشی از یک گزارش پایداری باشند، اما بههیچوجه به تنهایی گزارش پایداری محسوب نمیشوند.
گزارش پایداری زمانی معنا پیدا میکند که بر اساس استانداردهای معتبر تدوین شده باشد و بتواند عملکرد سازمان را در برابر شاخصهای مشخص اندازهگیری و مقایسه کند.
الزاماتی که باید در یک گزارش پایداری وجود داشته باشد
مطابق استانداردهای GRI و الزامات پذیرفتهشده ESG، انتظار میرود یک گزارش پایداری حداقل شامل موارد زیر باشد:
🔹تعیین دقیق دامنه گزارش و دوره گزارشگری
🔹شناسایی و تحلیل ذینفعان
🔹انجام ارزیابی موضوعات بااهمیت (Materiality Assessment)
🔹تشریح آثار مثبت و منفی فعالیتهای شرکت
🔹ارائه شاخصهای کمی در حوزه محیطزیست، از جمله مصرف انرژی، آب، انتشار گازهای گلخانهای، مدیریت پسماند و تغییرات اقلیمی
🔹ارائه شاخصهای اجتماعی مانند ایمنی کارکنان، تنوع نیروی انسانی، آموزش، توجه به انتظارات ذینعان، حقوق بشر و زنجیره تأمین
🔹تبیین ساختار حاکمیت شرکتی، مدیریت ریسک، اخلاق کسبوکار و سازوکارهای مبارزه با فساد، تعیین اهداف کمی، برنامههای آینده و میزان تحقق اهداف دوره قبل
🔹ارائه روششناسی گردآوری دادهها
🔹بیان انطباق گزارش با استانداردهای بینالمللی و سطح گزارشگری به خصوص توجه به فرم گزارش دهی GRI
🔹امکان حسابرسی پایداری و راستیآزمایی اطلاعات توسط اشخاص مستقل و متخصص
در غیاب این عناصر، استفاده از عنوان «گزارش پایداری» از منظر حرفهای قابل دفاع نیست.
چرا استفاده نادرست از عنوان گزارش پایداری نگرانکننده است؟
مهمترین آسیب این رویکرد، مخدوش شدن مفهوم گزارشگری پایداری در فضای اقتصادی کشور است.
اگر هر گزارش روابط عمومی، گزارش عملکرد یا گزارش مسئولیت اجتماعی با عنوان گزارش پایداری منتشر شود، سه پیامد جدی ایجاد خواهد شد:
🔹افکار عمومی تصور نادرستی از مفهوم واقعی پایداری پیدا میکند.
🔹شرکتهایی که با صرف زمان، هزینه و استفاده از استانداردهای معتبر اقدام به تهیه گزارش پایداری واقعی میکنند، با گزارشهای غیر استاندارد در یک سطح قرار میگیرند.
🔹سرمایهگذاران، تحلیلگران و نهادهای ناظر با اطلاعاتی مواجه میشوند که قابلیت مقایسه، ارزیابی و تصمیمگیری حرفهای را ندارند.
مسئولیت حرفهای شرکتها
انتشار گزارشهای پایداری را نباید اقدامی تبلیغاتی دانست، بلکه این عمل در واقع نوعی تعهد برای پاسخگویی در برابر افکار عمومی است.
شرکتها مجاز به انتشار گزارشهای مختلفی نظیر گزارش فعالیت، مسئولیت اجتماعی، عملکرد یا سرمایه انسانی هستند؛ اما بهرهگیری از عنوان «گزارش پایداری»، تنها زمانی از نظر حرفهای مشروعیت مییابد که الزامات پذیرفتهشده در گزارشگری پایداری بهطور کامل رعایت شده باشد.
استفاده از این عنوان بدون تطبیق با استانداردهای بینالمللی، نه تنها در گسترش فرهنگ پایداری مؤثر نیست، بلکه منجر به کاهش اعتماد عمومی نسبت به گزارشگری ESG در کشور خواهد شد.
سخن پایانی
رسانه مسئولیت اجتماعی بر این باور است که توسعه گزارشگری پایداری در ایران ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما این توسعه باید بر پایه استاندارد، شفافیت و پاسخگویی شکل گیرد، نه صرفاً با تغییر عنوان یک گزارش.
استفاده از عنوان «گزارش پایداری» برای اسنادی که فاقد حداقل الزامات حرفهای هستند، مصداقی از تضعیف ادبیات تخصصی پایداری و ایجاد برداشت نادرست در میان ذینفعان است.
امروز بیش از هر زمان دیگری، اقتصاد ایران به گزارشهای پایداری واقعی نیاز دارد؛ گزارشهایی که نه ابزار تبلیغات، روابط عمومی، بازاریابی، بلکه سندی برای پاسخگویی، شفافیت، مدیریت ریسک و خلق ارزش بلندمدت باشند.
رسانه مسئولیت اجتماعی ضمن استقبال از ورود شرکتها به عرصه گزارشگری پایداری، تأکید میکند که اعتبار این حوزه تنها زمانی حفظ خواهد شد که مفاهیم تخصصی، مطابق استانداردهای بینالمللی و با رعایت اصول حرفهای بهکار گرفته شوند.
