تحریریه رسانه مسئولیت اجتماعی: انتشار جزئیات پیشنویس تعرفههای جدید بهای آب توسط وزارت نیرو، که در آن قیمت آب زیرزمینی به مراتب ارزانتر از آب سطحی تعیین شده، بهانهای شد تا در این گزارش به بررسی ابعاد خطرناک این تصمیم بپردازیم. این رویکرد که با واکنش تند کارشناسان و فعالان محیطزیست روبرو شده، فراتر از یک تغییر قیمت ساده، نشاندهنده یک بحران جدی در نگاه مدیریتی به منابع حیاتی کشور است.
شکست در اصول حاکمیت شرکتی و ستاد مدیریتی
اگر وزارت نیرو و لایههای تصمیمگیر دولت را به مثابه یک ساختار بزرگ مدیریتی در نظر بگیریم، اصلیترین وظیفه آنها در چارچوب «حاکمیت شرکتی»، صیانت از داراییهای استراتژیک و تضمین پایداری آنها برای تمام ذینفعان است. آب زیرزمینی در ایران، نه یک منبع دمدستی، بلکه «سرمایه تمدنی» ماست که جایگزینی ندارد.
تعیین قیمت ارزانتر برای آب زیرزمینی نسبت به آب سطحی، در واقع نوعی تشویق به تخریب سرمایه است. در هیچ نظام مدیریتی کارآمدی، برداشت از ذخایر استراتژیک و پایانپذیر، ارزانتر از منابع جاری و تجدیدپذیر تمام نمیشود. این نوع قیمتگذاری نشان میدهد که ساختار تصمیمگیری، از اصول شفافیت و پاسخگویی در قبال پایداری سرزمین فاصله گرفته و به جای مدیریت تقاضا، راه را برای استخراج بیرویه از دشتهای تشنه باز کرده است.
مسئولیت اجتماعی؛ قربانی تصمیمات کوتاهمدت
از منظر «مسئولیت اجتماعی»، دولتها موظف به رعایت عدالت بیننسلی هستند. هر ریالی که از بهای واقعی آب زیرزمینی کسر میشود تا هزینههای جاری یا صنعتی در کوتاه مدت کاهش یابد، در واقع بدهی بزرگی است که به حساب آیندگان نوشته میشود.
وقتی تعرفه استخراج از دشتهای ممنوعه و بحرانی (که در جدول پیشنهادی به وضوح کمتر از آب سطحی است) پایین نگه داشته میشود، مسئولیت اجتماعی حاکمیت در قبال پدیده هولناک «فرونشست زمین» نادیده گرفته شده است. این تصمیم، ذینفعان محلی و نسلهای آینده را از حق دسترسی به زمین سالم و منابع آب محروم میکند. مسئولیت اجتماعی ایجاب میکند که هزینه تخریب محیطزیست در قیمت تمام شده کالا و خدمات لحاظ شود، نه اینکه با یارانه پنهان، انگیزه برای نابودی تالابها و سفرههای زیرزمینی دوچندان شود.
ضرورت بازنگری در نگاه راهبردی
کارشناسان معتقدند این پیشنویس، تیر خلاصی به دشتهایی است که همین حالا هم با مرگ دست و پنجه نرم میکنند. ارزان نگه داشتن آب زیرزمینی، یعنی فشار بیشتر بر پمپها و تخلیه سریعتر رگهای زمین.
ما برای عبور از بحران آب، به نگاهی نیاز داریم که در آن حفظ توازن اکولوژیک، بخشی از اعتبار و پرستیژ مدیریتی حاکمیت باشد. اصلاح این تعرفهها و واقعیسازی قیمت آب با رعایت ملاحظات حمایتی از اقشار آسیبپذیر، آزمونی برای اثبات پایبندی وزارت نیرو به اصول مسئولیت اجتماعی است. زمین در حال فرو رفتن است و زمان آن رسیده که حاکمیت، به جای تسهیلِ تخریب، به فکر نگهبانی از ذخایر حیاتی باشد که بازگشتناپذیرند. شکوه حکمرانی در این است که اجازه ندهد منفعت لحظهای، تمدنی چند هزار ساله را با خطر نابودی روبرو کند.
