رسانه مسئولیت اجتماعی: تپه باستانی واوان بهعنوان شاخصترین گنجینه تاریخی شهرستان اسلامشهر و بازمانده از دوره هزاره پنجم پیش از میلاد، در سایه بیمهریهای مسئولین در حال نابودی است.
به گزارش رسانه مسئولیت اجتماعی، در جامعه مدرن امروزی که صنعت توریسم و گردشگری به برکت بهرهگیری از وجود آثار تاریخی و باستانی به یکی از ارکان اقتصادی و درآمد پایدار برای کشورها تلقی میشود در منطقهای از سرزمین ایران پهناور و در شهرستان اسلامشهر یکی از برجستهترین و شاخصترین گنجینههای تاریخی در حال ازبینرفتن و فراموشی است.
در حالی که قدمت سکونت در دشت اسلامشهر به هزاره پنجم پیش از میلاد میرسد، تپه باستانی واوان بهعنوان یکی از شاخصترین محوطههای اشکانی و ساسانی، این روزها در میان بیتوجهی و چنگ اندازی توسعههای شهری به حال خود رها شده است، گنجینهای که بهجای تبدیلشدن به قطب گردشگری، در سایه بیتوجهی مسئولان در حال نابودی است.
شهرستان اسلامشهر، که نام کهن آن قاسمآباد شاهی بوده و در دوران قاجار منزلگاه اردوی همایونی محسوب میشده، گنجینهای از دورههای مختلف تاریخی ایران را در دل خود جایداده است.
از محوطه باستانی مافین آباد با قدمتی مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد گرفته تا بقایای پلهای تاریخی بر روی رودخانه سالور، همگی بر اهمیت استراتژیک و فرهنگی این منطقه در طول اعصار دلالت دارند. اما در این میان، تپه واوان بهعنوان یکی از شاخصترین آثار ملی ثبتشده، روایتی تلخ از تضاد میان حفاظت و توسعه را به نمایش میگذارد.
تپه تاریخی واوان که در تاریخ ۱۶ آذر ۱۳۷۶ با شماره ۱۹۵۵ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفته، تنها یک تپه خاکی نیست، بلکه شناسنامه هویتی منطقهای است که روزگاری دروازه غار تهران به آن منتهی میشده است، کاوشهای باستانشناسی در این محوطه بنایی منحصربهفرد با ۱۴ اتاق منظم را آشکار کرده که اندازه یکسان اتاقها و دیوارهای مشترک، نشان از ماهیت نظامی یا دولتی آن دارد.
کشفیات تپه واوان خود گواهی بر اهمیت فوقالعاده آن است ۹۵ درصد از اشیا فلزی یافتشده را جنگافزارهایی نظیر سر پیکان، شمشیر و خنجر تشکیل میدهند که فرضیه نظامی بودن بنا را تقویت میکند.
همچنین یک مهر تاریخی برای ممهور کردن بستههای ارسالی، آثار گچبری، سکههای مسی دوره صفویه، ظروف چینی و سفالینههای آبی و سفید، و حتی النگوهای زنانه و وسایل کرهگیری از دوران آل بویه، همگی لایههای تاریخی از دوران اشکانیان تا صفویه را در این محوطه به اثبات میرسانند.
بااینوجود این میراث ارزشمند بهجای حفاظت اصولی و معرفی بهعنوان یک مقصد گردشگری، اکنون قربانی بیتوجهی و توسعهٔ لجامگسیخته شده است، اگرچه مرتضی ادیب زاده، معاون میراثفرهنگی استان تهران، در شهریورماه سال ۱۳۹۹ از انجام نقشهبرداری و مطالعات میدانی برای تعیین حریم تپههای واوان خبر داده و گفته است که این طرح در مرحله ویرایش نهایی و اخذ تأییدیه برای طرح در شورای ملی ثبت است، اما آنچه در میدان عمل دیده میشود، سرعت گرفتن تخریبها در سکوت خبری است.
معاون میراثفرهنگی استان تهران اذعان داشته که توسعه شهری، منظر بصری و ساختار آثار تاریخی را تهدید میکند، اما این اذعان دیرهنگام در حالی صورت میگیرد که ساختوسازهای بیرویه در حریم بصری و پی ساختمانهای مجاور، نفسهای تپه واوان را به شماره انداخته است.
به نظر میرسد روند بروکراتیک طولانی برای تصویب حریم آثار، با شتاب تخریب و تعرض همخوانی ندارد و بیم آن میرود تا پیش از خشکشدن جوهر مصوبههای حفاظتی، بخش عمدهای از این گنجینه باستانی برای همیشه زیر آوار بیتوجهی مدفون شود.
در شرایطی که وجود تپه تاریخی واوان با این حجم از دادههای باستانشناختی منحصربهفرد، میتوانست نگین گردشگری جنوب غرب استان تهران باشد، اما اکنون به نمادی از غفلت در برابر سرمایههای ملی بدل شده است.
ساخت مجموعهگردشگری در محوطه باستانی واوان
محمود فرخی مدیر منطقه ۳ شهرداری اسلامشهر، در شهرک واوان با تأکید بر ضرورت توسعه و گسترش شهر در حوزههای مختلف، اظهار کرد:«باتوجهبه طرح توسعه و جامع شهر مالک خصوصی زمین محوطه باستانی واوان خواستار احداث بنا در منطقه است.»
وی افزود:«با درنظر گرفتن طرح تفضیلی شهر و رویکرد ساختوساز در محدوده محوطه باستانی واوان، اعتقاد دارم که توسعه شهری نباید به بهای نابودی میراثفرهنگی تمام شود.»
فرخی با اشاره به طرحهای مجموعه شهرداری برای رشد و توسعه شهر بیان کرد:«مالک خصوصی زمینی که در مجاورت محوطه باستانی واوان قرار دارد، پیشتر خواستار احداث بنای مسکونی در این منطقه بود.»
وی با انتقاد از رویکردهای منفعلانه در قبال میراثفرهنگی تصریح کرد:«فرهنگ و تمدن ما با این وضعیت احیا نمیشود که صرفاً کارشناسان بیایند، یک بازدید میدانی انجام دهند و بروند. این رفتوآمدها بدون اقدام عملی، مشکلی را حل نمیکند.»
مدیر منطقه ۳ شهرداری اسلامشهر از ترغیب مالک به تغییر کاربری خبر داد و افزود:«تلاش میکنیم تا مالک بهجای ساختمان مسکونی، یک مجموعه گردشگری و خدماتی احداث کند، وجود یک بنای گردشگری در جوار این محوطه باستانی نهتنها توقع ما را از ظرفیتهای این منطقه بالا میبرد، بلکه باعث رونق تبلیغاتی و معرفی این اثر تاریخی میشود.»
وی خاطرنشان کرد:«این مجموعه میتواند به پشتوانه محوطه باستانی، خدمات تفریحی و گردشگری مناسبی به شهروندان و بازدیدکنندگان ارائه دهد و انگیزه کار بیشتر در این حوزه را فراهم کند.»
بنبست ۳۰ ساله در محوطه باستانی واوان و نبود اعتبارات ملی
حمید کریمی رئیس اداره میراثفرهنگی و گردشگری شهرستانهای اسلامشهر، بهارستان و رباط کریم با اشاره به جایگاه تاریخی تپه باستانی واوان ،اظهار کرد:«این تپه تاریخی که جز بناهای تاریخی و ارزشمند دوره ساسانی در منطقه به شمار میرود در ردیف آثار ملی کشور ثبت شده است.»
وی افزود:«بلاتکلیفی چندین ساله محوطه باستانی واوان، علت اصلی عدم تعیین حریم و ساماندهی این اثر تاریخی وجود مالکیت خصوصی زمین و کمبود اعتبارات استانی برای تمام آن است.»
کریمی با اشاره به اقدامات قانونی انجام شده برای حفظ این اثر باستانی، بیان کرد:«این اثر تاریخی از سال ۷۶ به ثبت ملی رسیده و از همان زمان نیز مصوبه بهرهبرداری و حفاظت آن صادر شده، اما متأسفانه از آن سال تاکنون اقدام چشمگیری در این زمینه صورت نگرفته است.»
وی با بیان اینکه هرگونه ساختوساز در این منطقه ممنوع است، تأکید کرد:«بر اساس قوانین میراثفرهنگی، هیچکس اجازه ساختوساز در این محوطه را ندارد، حتی مالک خصوصی مجموعه نیز پیشتر صرفاً برای انجام تجهیزات موردنیاز، مجوز فعالیت دریافت کرده بود و نه احداث بنای جدید.»
کریمی در تشریح چالش اصلی حفاظت از این محوطه گفت:«از سال ۷۶ مصوب شده بود که برای حفاظت از عرصه اثر، دیوارچینی و حصارکشی در اطراف زمین انجام شود، اما این کار مستلزم جلب رضایت مالک خصوصی است و تا زمانی که رضایت او جلب نشود، نمیتوانیم اقدامی عملی انجام دهیم.»
مدیر میراثفرهنگی با اشاره به ارزش بالای زمین افزود:«قیمت ملک بسیار گران است و مبلغ موردنیاز برای تملک، از سقف اعتبارات استانی فراتر میرود، به همین دلیل این موضوع در ردیف اعتبارات پیشبینیشده سازمان قرار دارد، اما ناچاریم برای تأمین کامل هزینهها از اعتبارات ملی استفاده کنیم.»
کریمی با اشاره ضرورت و اهمیت صیانت و حفاظت از این مجموعه باستانی و تاریخی که از سرمایههای ملی کشور است، خاطرنشان کرد:«با تخصیص اعتبارات ملی، گره ۳۰ساله این محوطه باستانی باز و زمینه برای حفاظت شایسته از این میراثفرهنگی فراهم شود.»
آنچه که درباره این اثر تاریخی و میراث فرهنگی و باستان که متعلق به همه افراد جامعه است میتوان گفت، این است که بیمهری در تخصیص اعتبارات لازم برای تملک،حفظ و نگهداری از این بنا بسیار مشهود است و غفلت و بی مسئولین مربوطه هدر طی سالیان گذشته و حال باعث شده این سرمایه ملی که می تواند به مجموعه گردشگری و تولید درآمد و ثروت تبدیل شود در حال نابودی و محوشدن است.
انتظار میرود مسئولین امر اقدام قاطعانه و جهادی برای رفع مشکلات این مجموعه انجام بدهند پیش از آنکه خیلی دیر شود.
با شتاب ساختوسازهایی که در اطراف این بنادر حال انجام است، چند صباح دیگر اثری از این تپه تاریخی باقی نخواهد ماند و تنها از روی تصاویر این مجموعه را باید مشاهده کرد./فارس
