معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران یکی از نهادهایی است که به صورت مستقیم با موضوع مسئولیت اجتماعی ارتباط دارد و این رویکرد را در زندگی شهروندان دنبال می کند. به همین دلیل و برای تحلیل و بررسی مهم ترین چالش ها و فرصت های معاونت فرهنگی،اجتماعی شهرداری تهران«رسانه مسئولیت اجتماعی» با دکتر ولی الله شجاع پوریان معاون سابق فرهنگی،اجتماعی شهرداری تهران و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی گفت وگو کرده که در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.
مهم ترین چالش ها و فرصت های مسئولیت اجتماعی در حوزه شهرداری تهران چیست؟
شهرداریها به صورت عام و شهرداری تهران به شکل ویژه وظایف متعددی را بر عهده دارند از توسعه در حوزههای حمل و نقل، معماری وشهرسازی و فضای سبز گرفته تا حتی برنامههایی برای مبارزه با فقر، اعتیاد، تکدیگری، آسیبهای اجتماعی و سایر موضوعات و مسائل جامعه که به دلیل گستردگی و تنوع اختیارات و وظایف مدیریت شهری از یک سو و توقعات و انتظارات افکار عمومی و جامعه از مدیریت شهری، به نوعی به صورت موازی با بسیاری از ماموریتها و وظایف تخصصی سایر نهادها نیز همپوشانی دارد، مثلا با وجود اینکه بحث آسیبهای اجتماعی کارویژه تخصصی دستگاههای مثل بهزیستی و کمیته امداداست، اما این انتظار از شهرداریها نیز می رود که به دلیل توان و پتانسیلی که در خود دارند در این حوزهها نیز سهیم باشند، لذا به صورت کلی بحث مسئولیت اجتماعی با ماموریتهای شهرداریها همراه است و نمیتوان مرزبندی مشخصی بین مسئولیت قانونی و مسئولیت اجتماعی شهرداریها ایجاد کرد، در این میان چالشها و فرصتهایی برای شهردرای تهران وجود دارد، شهرداری تهران یک دستگاه عریض و طویل اداری است که به نسبت بسیاری از وزارتخانه ها از نیروی انسانی، تجهیزات، امکانات، ساختمان، لجستیک و سایر قابلیتها برای نقشآفرینی و اثرگذاری در حوزههای مختلف برخوردار است، لذا در وهله اول شهرداری تهران توان نسبی اجرای نقش مسئولیت اجتماعی خود را دارد، از سویی شهرداری تهران با شرکت ها و بنگاههخای مختلف اقتصادی، ساختمانی، تجاری و غیره تعامل دارد و میتواند از ظرفیت این دستگاهها هم برای توسعه مسئولیت اجتماعی استفاده کند، به واقع در بحث مسئولیت اجتماعی دو نقش میتوان از شهرداری تهران انتظار داشت، اول اینکه شهردرای به عنوان یک نهاد غیردولتی غیرانتفاعی به مسئولیت اجتماعی خود در بخشهای مختلف عمل کند، از سویی با توجه به توان و ظرفیت مدیریت شهری، سایر نهادها و دستگاهها را به مشارکت در موضوع مسئولیت اجتماعی ترغیب و تشویق کند، البته چالشهایی هم برای مدیریت شهری در این زمینه پیش میاید، مثلا در همین بحث اسیبهای اجتماعی، مدیریت شهری به عنوان یک نهاد فرعی توان خود را برای کمک به سایر دستگاههای مسئول به میدان میاورد اما می بینیم وقتی مشکلی در این زمینهها که وظایف ذاتی بهزیستی و غیره هست پیش می آید، نگاهها و توقعات به سمت مدیریت شهری میچرخد، یعنی گاه این مسئولیت اجتماعی به مسئولیت قانونی مدیریت شهری تبدیل می شود، در حالی که شاید به صورت قانونی مدیریت شهری در آن کمتر ازدیگران مسولیت قانونی دارد ، اما به هر حال این انتظار و توقع حتی در سطح جامعه از مدیریت شهری وجود دارد و باید این موضوع مدیریت شود.
آیا شهرداری تهران دارای برنامه و راهبرد برای تحقق مسئولیت اجتماعی است؟چه برنامه هایی و با چه اهدافی؟
بحث مسئولیت اجتماعی از شورای چهارم و با پیگیری اعضای اصلاح طلب شورای چهارم از جمله سرکار خانم دانشور به صورت جدی در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفت و حتی در برنامه دوم پنج ساله شهرداری تهران به صورت یک ماده قانونی مورد استفاده قرار گرفت، در همین رابطه در شورای چهارم که بنده هم عضو آن بودم ما طرح شورای مسئولیتپذیری اجتماعی بنگاههای اقتصادی را تصویب کرد که ذیل مفهوم csr به عنوان یک پروژه بزرگ برای نهادینه کردن مسئولیت پذیری اجتماعی بنگاههای اقتصادی آن را تعریف کردیم، یعنی ما معتقد بودیم شرکت های بزرگ و معتبر که در سطح شهر تهران مشغول فعالیت و درآمدزایی هستند باید نسبت نقش خود را در مسائل عمومی شهر ایفا کنند، لذا تلاش بر این بود که هم نهادهای درون سازمانی و هم با استفاده از ظرفیت شرکتهای برون سازمانی شهرداری این موضوع را پیش ببریم که خوشبختانه تا حدود زیادی این مفهوم در مدیریت شهری جا افتاد و در دوره پنجم هم خوشبختانه اعضای محترم شورا موضوع csr را جدی گرفتند و پیگیریهای متعددی در این حوزه انجام شده و خوشبختانه در بسیاری از مناطق تهران از این ظرفیت برای پیشبرد برنامههای مدیریت شهری استفاده شده است، البته قطعا تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله داریم ولی می توانیم خوش بین باشیم که با اعتقاد اعضای شورا و مجموعه مدیریت شهری در اینده اتفاقات بهتری در این زمینه رقم بخورد، یکی از مهم ترین برنامههایی که شهردرای تهران میتواند دنبال کند همین پیگیری مصوبه csr است که به دلایل متعدد در این زمینه دچار عقب ماندگی هستیم.
جنابعالی در زمان مدیریت خود چه برنامه ای برای تحقق مسئولیت اجتماعی داشتید و به مسئولان کنونی چه توصیه ای می کنید؟
بنده در زمان تصدی معاونت اجتماعی و فرهنگی شهردرای تهران عنایت ویژهای به بحث مسئولیت اجتماعی داشته ودر اولین اقدام با اطلاع از مصوبه قانونی مسئولیتپذیری اجتماعی بنگاههای اقتصادی به دنبال اجرای جدی این مصوبه بودیم و تلاشهای زیادی هم در این زمینه صورت گرفت، ما در سازمان خدمات اجتماعی به عنوان یکی از زیرمجموعههای معاونت اجتماعی و فرهنگی دبیرخانه مسئولیت اجتماعی را داشتیم که مسئولیت این بخش را بر عهده داشت، متاسفانه به دلیل تغییرات متعدد در آن ایام تلاش ما برای برگزاری جلسات شورای مسئولیتپذیری اجتماعی با چندین وقفه مواجه شد و پس از ایجاد ثبات در مجموعه مدیریت شهری این مسئولیت هم از بنده سلب شد ولی به جد معتقد بودم در این حوزه میتوانیم قدمهای بزرگ و تاثیرگذاری را برداریم به شرطی که مجموعه مدیریتشهری ساختار مناسبی برای تحقق آن فراهم میکرد، یکی دیگر از اقدامات ما در این مقطع استفاده از ظرفیت سمنها و انجمن های مردمنهاد برای اجرای ماموریتهای فرهنگی و اجتماعی بود که میتوان گفت به صورت غیرمستقیم با موضوع مسئولیتپذیری اجتماعی ارتباط داشت و باعث دلگرمی سمنها برای ایفای نقش در حوزه مدیریت شهری میشد.
برای نهادینه کردن و تعمیق مسئولیت اجتماعی در ساحت های مختلف زندگی شهری چه راهکاری ارائه می کنید؟
مسئولیت اجتماعی از آن دست مفاهیمی هست که در سطح کلان نیاز به فرهنگ سازی و البته رفع موانع و محدودیتهای قانونی دارد یعنی برخی از اقدامات و تصمیمگیریها باید در سطوح کلان تصمیمگیری اعمال شود، یعنی برخی تسهیلات و بسته های تشویقی برای شرکت هایی که به مسئولیت اجتماعی خود پایبند هستند، اهدا شود، از سویی این مفهوم به عنوان یک مفهوم مهم و حیاتی باید در فضای نخبگان و رسانه های جامعه مطرح و کثیر الاستفاده شود تا همگان از اهمیت و ارزش آن آگاه شوند، خوشبختانه در حال حاضر هم مصوبات و مفاد قانونی نسبتا خوبی در بحث مسئولیتپذیری اجتماعی وجود دارد، اما بازهم نیاز به پیگیری، بررسی و دانشافزایی در نهادهای آکادمیک هستیم تا به صورت یک گفتمان عمومی به بخشی از هویت سازمانی دستگاهها و بنگاههای اقتصادی تبدیل شود. در ساحت شهروندی هم بحث آموزش شهروندی در تعمیق موضوع مسئولیت اجتماعی شهروندان در حوزههایی مثل پسماند، صیانت از فضای سبز، مبارزه با آسیبهای اجتماعی و نگهداری از ثروت شهر می تواند اثربخش باشد که متاسفانه به دلیل ورود مدیریت شهری به ماموریتهای غیرذاتی معمولا این بخش از مسئولیت مدیریت شهری مغفول واقع می شود.
