دکتر تقی آزاد ارمکی در گفت وگو با «مدیریت مسئولیت اجتماعی»:
کرونا مسئولیت اجتماعی را در ایران تقویت کرد
ویروس کرونا روی ساحت های مختلف زندگی بشر تأثیرگذار بوده است. با این وجود تأثیر این بیماری روی مسائل اجتماعی چشمگیر بوده است.کرونا روی رفتار افراد جامعه با یکدیگر،با سالمندان و با کودکان تأثیرگذار بود و به صورت کلی مسئولیت اجتماعی را نسبت به گذشته در جامعه ایران تقویت کرد. این اپدیمی خطرناک پیامدهای مثبت اجتماعی نیز برای جامعه ایران به همراه داشته که یکی ازآنها تقویت مسئولیت اجتماعی بوده است. به همین دلیل و برای تحلیل و بررسی این موضوع با دکتر تقی آزاد ارمکی جامعه شناس برجسته کشور گفت وگو کرده ایم که در ادامه ماحصل آن را می خوانید.
*موضوع مسئولیت اجتماعی به چه میزان در بحران کرونا در ایران بروز بیرونی داشت؟
بنده معتقدم بحران کرونا یک فرصت طلایی برای همه بخش های جامعه ایران به شمار می رود.در پدیده ای مانند جنگ چون دشمن مشخص است و کسانی که در جنگ حضور دارند و کسانی که به هر شکلی حضور ندارند وضعیت مشخصی دارند نمی توان منتظر وضعیت مطلوبی پس از جنگ بود.هر چند که برخی از جامعه شناسان معتقدند جنگ نسبت به انقلاب پیامدهای مطلوب تری برای جامعه به همراه خواهد آورد.در شرایط کنونی نیز باید بین کرونای ایران و کرونا جهانی تفکیک قائل شد.اگر کرونا تنها در ایران وجود داشت شکل جنگ به خود می گرفت اما به دلیل اینکه در کشورهای دیگر نیز وجود دارد و اغلب کشورهای جهان با آن درگیر هستند شکل جهانی به خود گرفت.در چنین شرایطی دشمن دیگر وجود ندارد و خود کرونا به عنوان دشمن شناخته می شود.به همین دلیل کرونا یک فرصت طلایی برای جامعه ایران است که دردها و عقوبت های خود را مورد شناسایی قرار بدهد.در مرحله دوم یک امکان برای بازبینی،بازنگری و طرح سیمایی از آینده از خود ارائه کند.کرونا در همه عرصه های جامعه ایران تأثیرگذار بوده است. به عنوان مثال در حوزه های امنیتی،نظامی،جغرافیایی،دولت و نظام سیاسی،گفتمان های دینی،خانواده و مراودات اجتماعی زمینه های به وجود آورده که ما ضعف ها و قوت های خود را مورد شناسایی قرار بدهیم.در شرایط کنونی اگر به وضعیت سازمان ها و نهادهای اجتماعی دقت کنیم متوجه می شویم که کرونا یک ضربه اساسی به کلیت ساختار اجتماعی وارد کرد ومشخص کرد که کدام نهادها کارآمدتر،به روز تر و موثرتر هستند.به عنوان مثال حوزه های نظامی خیلی زود واردعرصه شدند و تأثیرگذار بودند. این وضعیت درباره حوزه های فنی نیز وجود داشت. در این زمینه حوزه بهداشت و درمان واکنش سریع تری از خود نشان داد و کارآمدی بیشتری داشت.در حوزه رسانه رسانه ملی دیر وارد صحنه شد اما شبکه های اجتماعی عملکرد بهتری در این زمینه داشتند.
*آیا کرونا باعث شد موضوع مسئولیت اجتماعی در خانواده های ایرانی در محوریت قرار بگیرد؟
کرونا یک شوک برای خانواده ایرانی بود.با این وجود این شوک در آینده ساماندهی خانواده ایرانی را به همراه خواهد داشت و نه فروریختن و عبور از خانواده را.برخی عنوان می کنند کرونا باعث شد که اعضای خانواده به محیط خانواده باز گردند و ممکن است در آینده با خانواده گسترده مواجه شویم.از سوی دیگر برخی عنوان می کنند با کنار هم قرار گرفتن اعضای خانواده به دلیل کرونا مشکلات خانوادگی و اختلافات بین زوجین تشدید شده است و به همین دلیل پس از پایان دوران کرونا همه از خانواده فراری خواهند شد.بنده چنین اعتقادی ندارم و با هیچ کدام از این دو دیدگاه موافق نیستم.پس از کرونا نه قرار است کسی از خانواده فرار کند ونه قرار است دوباره خانواده گسترده با حضور پدربزرگ و مادربزرگ و سایر اعضای خانواده شکل بگیرد.مهم ترین پیامد کرونا این بود که نشان داد جامعه ایرانی در چه زمینه هایی در محیط خانواده دچار ضعف و ناتوانی هستیم.واقعیت این است که در شرایط عادی مردم ایران نیاموخته بودند گه چگونه با هم رفتار کنند و در موقعیت های مختلف چه رفتاری نسبت به یکدیگر از خود نشان بدهند.مردم ایران تا قبل از کرونا به اندازه ای مشغول زندگی روزمره خود بودند که از مناسبات ابتدایی بنیان های روابط انسانی و خانوادگی نیز دور شده بودند.همین که مردم ایران همدیگر را تحمل کنند و روابط بین فردی را تنظیم کنند اتفاقی مهمی است که متأسفانه تاکنون از دست رفته است. با این وجود با بحران کرونا وضعیت شکل دیگری به خود گرفته و مردم ایران به دلایلی مجبور شده اند همدگیر را ببیند و یکدیگر را تحمل کنند.این مسأله تحمل درک دیگران را در بین مردم ایران بالا برده است.در شرایط عادی چنین اتفاقی ممکن نبود و اغلب افراد به جای اینکه مشکلات خود را با دیگری حل کنند ازکنار هم عبور می کردند. این در حالی است که در دوران کرونا دیگر شرایط برای عبور از کنار یکدیگر فراهم نبود و مردم باید با واقعیت های روابط انسانی مواجه می شدند.در نتیجه در فردای کرونا خانواده در جامعه ایران همچنان از اهمیت زیادی برخوردار خواهد بود. با این وجود این احتمال وجود دارد که کرونا با خود آسیب های جدیدی را برای خانواده ایرانی به همراه خواه داشت.
*آیا کرونا سبب تغییر نگاه نهادها به موضوع مسئولیت اجتماعی شد؟
بدون شک یکی از مهم ترین پیامدهای کرونا در ایران این بود که دولت ها را مجبور کرد از خود عدول کنند و به چیزهای دیگری توجه کنند.در بحران کرونا دولت محبور شد به زندگی،گرفتاری ها،بهداشت،بیماری مردم و اقتصاد مردم به صورت جدی توجه کند.این اتفاق مهمی است که کمتر به آن توجه شده است.بنده معتقدم دولت و نظام سیاسی ایران در فردای کرونا نظام سیاسی خدمتگزار و عبور کرده از خود است. در فردای کرونا نظام سیاسی در ایران بیشتر رویکرد مردمی و توجه به دغدغه های مردم مانند بیمه،سلامت،بهداشت،حوزه عمومی توجه خواهد کرد که در نهایت به تقویت بنیان های اجتماعی توسط نظام های سیاسی منجر خواهد شد. دولت فرماندهی بحران را به یک سازمان کارشناسی سپرده،انسجام بهتری پیدا کرده و به همین دلیل تأثیرگذاری بیشتری در مواجهه با کرونا از خود نشان داده است.به همین دلیل در فردای کرونا ما با دولت قوی تری مواجه خواهیم بود.این در حالی است که تلاش و علاقه برای زیست در بین مردم بیشتر خواهد شد. به همین دلیل در دوران پسا کرونا بیش از آنکه تعارضات و فروریختگی ها وجود داشته باشد جامعه ایران به سمت ساختن و دموکراسی اجتماعی حرکت خواهد کرد.در نتیجه کرونا مسئولیت اجتماعی را در ساحت های مختلف در ایران تقویت کرده است.
