تحریریه رسانه مسئولیت اجتماعی: سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA)، اولویتهای مشترک اجرایی اروپا را برای گزارشهای سالانه مالی سال ۲۰۲۶ شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اعلام کرد. این اولویتها مشخص میکنند که ESMA و نهادهای ناظر ملی در بررسی گزارشهای شرکتها، به کدام موضوعات توجه ویژه خواهند داشت.
بر اساس اطلاعیه رسمی، پنج اولویت اعلامشده در سه حوزه قرار میگیرند: گزارشگری مالی بر مبنای استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی (IFRS)، گزارشگری پایداری بر اساس استانداردهای اروپایی گزارشگری پایداری (ESRS) و گزارشگری دیجیتال در قالب الکترونیکی واحد اروپا (ESEF).
──► در حوزه مالی، ریسکهای ژئوپلیتیکی و عدمقطعیتها، همچنین ذخایر بازسازی و تجدید ساختار بدهی بررسی خواهند شد.
──► در حوزه پایداری، تمرکز بر بهبود ارزیابی اهمیت موضوعات و ارتباط میان اثرات، ریسکها، فرصتها، سیاستها، اقدامات، اهداف و شاخصهای عملکرد است.
──► در حوزه دیجیتال نیز خطاهای متداول در گزارش صورت تغییرات حقوق مالکانه مورد توجه قرار دارند.
ESMA در کنار این اولویتها، بر ضرورت سادهسازی فرآیند گزارشگری و کاهش بار اداری شرکتها تأکید کرده است؛ با تاکید بر این موضوع که کیفیت افشا، حمایت از سرمایهگذاران و ثبات بازار نباید تضعیف شود.
ESMA چیست و اولویتهای نظارتی چه معنایی دارند؟
ESMA مخفف «سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا» است؛ نهادی که برای تقویت نظارت بر بازارهای مالی اتحادیه اروپا، افزایش حمایت از سرمایهگذاران و کمک به هماهنگی نظارت در کشورهای عضو فعالیت میکند.
این سازمان در زمینه گزارشگری شرکتها، همراه با نهادهای ناظر ملی، به همگرایی رویههای نظارتی و اجرای الزامات مربوط به افشای اطلاعات کمک میکند.
اولویتهای مشترک اجرایی اروپا یا ECEP، موضوعاتی را مشخص میکنند که نهادهای ناظر هنگام بررسی گزارشهای شرکتهای بورسی باید توجه ویژهای به آنها داشته باشند. بنابراین، اعلام این اولویتها را نباید با تصویب یک قانون جدید یا ایجاد خودکار تعهدی یکسان برای همه شرکتها اشتباه گرفت.
این اولویتها همچنین به معنای آن نیستند که سایر الزامات گزارشگری کنار گذاشته میشوند. شرکتها همچنان باید تمام الزامات قانونی و استانداردهای قابل اعمال را رعایت کنند؛ حتی اگر موضوعی در فهرست اولویتهای سالانه قرار نگرفته باشد.
نکته دیگر آن است که دامنه شمول مقررات گزارشگری به وضعیت ناشر، قوانین مربوط و الزامات قابل اعمال بستگی دارد. ازاینرو، اولویتهای ESMA را نمیتوان بدون بررسی چارچوب حقوقی مربوط، به تمام شرکتهای اروپایی یا شرکتهای فعال در سایر کشورها تعمیم داد.
پنج اولویت ESMA در سال ۲۰۲۶؛ از ریسک مالی تا کیفیت گزارش پایداری
۱. ریسکهای ژئوپلیتیکی؛ شرکتها چگونه باید آثار بحرانها را گزارش کنند؟
تنشهای سیاسی و نظامی، تحریمها، محدودیتهای تجاری، اختلال زنجیره تأمین و تغییرات ناگهانی محیط اقتصادی میتوانند عملکرد شرکتها را تحت تأثیر قرار دهند. این تحولات ممکن است هزینه تولید را افزایش دهند، دسترسی به مواد اولیه را محدود کنند، فروش را کاهش دهند یا ارزش برخی داراییها را تغییر دهند.
ESMA از شرکتها میخواهد در تهیه صورتهای مالی، آثار بااهمیت ریسکهای ژئوپلیتیکی و عدمقطعیتهای مرتبط را با توجه به شرایط و استانداردهای حسابداری قابل اعمال بررسی کنند.
برای مثال، اگر یک شرکت تولیدی به مواد اولیه وارداتی وابسته باشد، تشدید محدودیتهای تجاری ممکن است هزینه تأمین مواد اولیه را افزایش دهد. این تغییر میتواند پیشبینی جریانهای نقدی، برآورد سودآوری آینده و ارزیابی ارزش داراییها را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، صورتهای مالی نباید صرفاً ارقام گذشته را نمایش دهند؛ بلکه افشاهای لازم باید به استفادهکنندگان کمک کنند تا مفروضات بااهمیت، عدمقطعیتهای موجود و آثار احتمالی آنها را بهتر درک کنند.
بنابراین ریسکهای ژئوپلیتیکی تنها به سود و زیان شرکت محدود نمیشوند. اختلال در زنجیره تأمین میتواند بر اشتغال، دسترسی به کالا، روابط با تأمینکنندگان و شرایط اقتصادی جوامع محلی اثر بگذارد. بررسی آثار مالی و گزارشگری دقیق، جایگزین ارزیابی اجتماعی نیست، اما به فهم بهتر شرایط فعالیت شرکت کمک میکند.
۲. ذخایر بازسازی و تجدید ساختار بدهی؛ شفافیت درباره تعهدات شرکت
دومین اولویت مالی به ذخایر مرتبط با بازسازی و تجدید ساختار بدهی مربوط است.
بازسازی شرکت ممکن است شامل تعطیلی یک واحد عملیاتی، تغییر ساختار سازمانی، کاهش برخی فعالیتها یا اصلاح مدل کسبوکار باشد. تجدید ساختار بدهی نیز میتواند به تغییر شرایط بازپرداخت، مذاکره مجدد با اعتباردهندگان یا بازتنظیم تعهدات مالی منجر شود.
در این شرایط، شناسایی و اندازهگیری ذخایر باید مطابق الزامات حسابداری مربوط انجام شود. برای مثال، طبق استاندارد بینالمللی حسابداری IAS 37، شناسایی ذخیره مستلزم احراز شرایط مشخصی از جمله وجود تعهد فعلی ناشی از رویداد گذشته، احتمال خروج منابع اقتصادی و امکان برآورد قابل اتکای مبلغ تعهد است. صرف تصمیم مدیریت برای انجام بازسازی، بهتنهایی برای شناسایی ذخیره کافی نیست.
از سوی دیگر، اطلاعات مربوط به تجدید ساختار بدهی باید به استفادهکنندگان کمک کند تا آثار آن بر تعهدات، نقدینگی و وضعیت مالی شرکت را ارزیابی کنند.
بنابراین بازسازی شرکت ممکن است بر کارکنان، پیمانکاران، تأمینکنندگان و جوامع محلی اثر بگذارد. ازاینرو، تحلیل مسئولیت اجتماعی باید علاوه بر اطلاعات مالی، به پیامدهای انسانی و اجتماعی تصمیمها نیز توجه کند. این دو نوع اطلاعات مکمل یکدیگرند، اما جایگزین هم نیستند.
۳. ارزیابی اهمیت دوگانه؛ شرکت باید چه موضوعاتی را در گزارش پایداری مطرح کند؟
یکی از مهمترین اولویتهای ESMA در حوزه پایداری، ادامه بهبود ارزیابی اهمیت موضوعات است.
ارزیابی اهمیت، فرایندی است که به شرکت کمک میکند مشخص کند کدام موضوعات پایداری برای گزارشگری آن اهمیت دارند. در چارچوب استانداردهای اروپایی گزارشگری پایداری (ESRS)، این ارزیابی با مفهوم «اهمیت دوگانه» ارتباط دارد.
اهمیت دوگانه دو بُعد اصلی دارد:
الف) اهمیت اثرات: شرکت چه تأثیری بر مردم و محیطزیست میگذارد؟ این تأثیرات میتوانند مثبت یا منفی، بالفعل یا بالقوه و در برخی شرایط کوتاهمدت، میانمدت یا بلندمدت باشند.
ب) اهمیت مالی: موضوعات پایداری چگونه ممکن است بر وضعیت مالی، عملکرد یا چشمانداز شرکت اثر بگذارند؟ برای مثال، کمبود آب، تغییر مقررات زیستمحیطی یا تغییر ترجیحات مشتریان میتواند ریسک یا فرصت مالی ایجاد کند.
این دو بُعد به هم مرتبطند، اما یکسان نیستند. موضوعی ممکن است به دلیل آثار قابل توجه بر مردم یا محیطزیست اهمیت داشته باشد، حتی اگر اثر مالی کوتاهمدت آن برای شرکت محدود باشد. در مقابل، یک موضوع پایداری ممکن است از طریق هزینههای عملیاتی، ریسکهای قانونی یا تغییر تقاضای بازار، اهمیت مالی پیدا کند.
برای روشنتر شدن موضوع، یک کارخانه را در نظر بگیریم که حجم زیادی آب مصرف میکند. اگر برداشت آب بر دسترسی جامعه محلی به منابع آبی اثر بگذارد، موضوع از منظر اثرات اهمیت دارد. اگر کمبود آب نیز موجب توقف تولید یا افزایش هزینههای کارخانه شود، همان موضوع میتواند از منظر مالی نیز بااهمیت باشد.
کیفیت ارزیابی اهمیت به معیارهای روشن، مستندسازی تصمیمها، توجه به ویژگیهای کسبوکار و بررسی اثرات و ریسکهای مرتبط با زنجیره ارزش وابسته است. شرکت باید بتواند توضیح دهد چرا موضوعی را بااهمیت تشخیص داده و چرا موضوع دیگری را در محدوده گزارشگری بااهمیت خود قرار نداده است.
بنابراین ارزیابی اهمیت نباید صرفاً تمرینی اداری برای تکمیل گزارش باشد. این فرایند باید کمک کند مسائل مهم برای مردم، محیطزیست و پایداری اقتصادی شرکت بهصورت منظم شناسایی شوند.
۴. ارتباط اطلاعات پایداری؛ از شعار تا نتیجه قابل اندازهگیری
دومین اولویت ESMA در گزارشگری پایداری، ایجاد ارتباط روشن میان اثرات، ریسکها و فرصتها، سیاستها، اقدامات و اهداف و شاخصهای عملکرد است.
این اصطلاحات چه معنایی دارند؟
🔹 اثرات: پیامدهای فعالیت شرکت برای مردم و محیطزیست.
🔹 ریسکها و فرصتها: عواملی که میتوانند بر شرکت و چشمانداز آن اثر بگذارند.
🔹 سیاستها: اصول و چارچوبهایی که شرکت برای مدیریت یک موضوع تعیین کرده است.
🔹 اقدامات: فعالیتهایی که برای اجرای سیاستها و مدیریت مسئله انجام میشوند.
🔹 اهداف: نتایجی که شرکت در یک بازه زمانی مشخص قصد دارد به آنها برسد.
🔹 شاخصها: معیارهایی که برای سنجش وضعیت و پیشرفت استفاده میشوند.
برای مثال، شرکتی را در نظر بگیریم که اعلام میکند قصد دارد مصرف آب خود را کاهش دهد. گزارش پایداری زمانی اطلاعات مفیدتری ارائه میکند که مشخص باشد خط مبنا چیست، هدف کاهش مصرف در چه بازهای تعیین شده، چه اقداماتی انجام میشود و پیشرفت چگونه اندازهگیری خواهد شد.
اگر شرکت تنها از «تعهد به حفاظت از منابع آب» سخن بگوید، اما دادهای درباره میزان مصرف، اقدامات انجامشده یا پیشرفت در دستیابی به هدف ارائه نکند، ارزیابی عملکرد آن دشوار خواهد بود.
همین منطق در حوزه اجتماعی نیز کاربرد دارد. برای نمونه، شرکتی که هدف کاهش حوادث شغلی را اعلام میکند، باید ارتباط میان سیاست ایمنی، آموزش کارکنان، اقدامات پیشگیرانه و شاخصهای مرتبط با حوادث را روشن سازد.
اطلاعات پایداری همچنین باید در موارد مرتبط با اطلاعات مالی و توضیحات مدیریتی سازگار باشند. برای مثال، اعلام یک برنامه گسترده سرمایهگذاری در گذار انرژی باید با برنامه عملیاتی و اطلاعات مربوط به منابع مورد نیاز آن تناقض نداشته باشد.
بنابراین گزارش ESG زمانی ارزش تحلیلی بیشتری دارد که خواننده بتواند مسیر میان مسئله، سیاست، اقدام، هدف و نتیجه را دنبال کند؛ نه اینکه تنها با فهرستی از تعهدات و شعارها روبهرو شود.
۵. گزارشگری دیجیتال؛ چرا برچسبگذاری اطلاعات مالی اهمیت دارد؟
پنجمین اولویت به خطاهای متداول در ارائه صورت تغییرات حقوق مالکانه در قالب الکترونیکی واحد اروپا (ESEF) اختصاص دارد.
ESEF قالب استانداردی برای انتشار الکترونیکی گزارشهای مالی سالانه ناشران مشمول مقررات مربوط در اتحادیه اروپاست. این قالب کمک میکند اطلاعات مالی ساختاریافتهتر باشد و نرمافزارها بتوانند دادهها را شناسایی، بازیابی و مقایسه کنند.
صورت تغییرات حقوق مالکانه گزارشی است که تغییرات حقوق صاحبان سهام شرکت را طی یک دوره مالی نشان میدهد؛ از جمله تغییرات ناشی از سود یا زیان دوره، سود تقسیمی و برخی تغییرات دیگر در اقلام حقوق مالکانه.
در گزارشگری دیجیتال، علاوه بر درستبودن ارقام و توضیحات، صحت برچسبگذاری الکترونیکی نیز اهمیت دارد. اگر یک قلم مالی بهاشتباه برچسبگذاری شود یا اطلاعات لازم ناقص باشد، ممکن است پردازش خودکار و مقایسه دادهها دشوار شود.
برای مثال، اگر یک قلم در گزارش بهدرستی شناسایی نشده باشد، نرمافزار تحلیل مالی ممکن است نتواند آن را بهدرستی با قلم متناظر در گزارش شرکت دیگری مقایسه کند؛ حتی اگر عدد درجشده در فایل از نظر محاسباتی صحیح باشد
بنابراین قابلیت اتکا و مقایسهپذیری دادهها، پایه تصمیمگیری آگاهانه است. گزارشگری دیجیتال بهتنهایی تضمینکننده صحت تمام اطلاعات نیست، اما ساختار استاندارد و کنترلهای فنی مناسب میتوانند استفاده از اطلاعات را آسانتر کنند.
ارتباط این خبر با مسئولیت اجتماعی شرکتی چیست؟
اگرچه بخش مهمی از اولویتهای ESMA ماهیت حسابداری و نظارتی دارد، این خبر برای مسئولیت اجتماعی شرکتی نیز اهمیت دارد؛ زیرا نشان میدهد گزارشگری مالی و گزارشگری پایداری چگونه میتوانند به درک بهتر عملکرد و پاسخگویی سازمانها کمک کنند.
۱. شفافیت جایگزین ادعاهای کلی میشود
شرکتها ممکن است در گزارشهای خود از تعهد به محیطزیست، کارکنان یا توسعه پایدار سخن بگویند. اما ارزیابی این تعهدات مستلزم اطلاعاتی است که نشان دهد مسئله چیست، چه اقدامی انجام شده و نتیجه چه بوده است.
۲. اثرات اجتماعی و محیطزیستی باید جدی گرفته شوند
اهمیت دوگانه یادآوری میکند که ارزیابی موضوعات پایداری فقط به تأثیر آنها بر سودآوری شرکت محدود نیست. آثار فعالیت شرکت بر مردم و محیطزیست نیز میتوانند مبنای اهمیت موضوع باشند.
۳. گزارشگری باکیفیت به تصمیمگیری بهتر کمک میکند
اطلاعات روشن و منسجم میتواند به سرمایهگذاران و دیگر استفادهکنندگان کمک کند تا ریسکها، اهداف و عملکرد شرکت را بهتر ارزیابی کنند. البته میزان استفاده و تأثیرگذاری این اطلاعات به کیفیت دادهها و شرایط هر تصمیم نیز بستگی دارد.
۴. گزارش خوب با عملکرد خوب یکسان نیست
این تمایز باید همواره حفظ شود. شرکتی ممکن است گزارشی منظم و حرفهای منتشر کند، اما این موضوع بهتنهایی ثابت نمیکند که عملکرد اجتماعی یا محیطزیستی آن مطلوب بوده است. گزارشگری ابزار ارزیابی عملکرد است؛ نه جایگزین عملکرد مسئولانه.
شرکتها برای آمادگی چه اقداماتی باید انجام دهند؟
اولویتهای سال ۲۰۲۶ میتوانند مبنایی برای بازبینی فرایندهای گزارشگری شرکتهای مشمول باشند. اقدامات زیر پیشنهادهای اجراییاند و باید با توجه به مقررات قابل اعمال و ویژگیهای هر شرکت تنظیم شوند.
۱. بازبینی ریسکهای مالی: شرکت باید بررسی کند کدام ریسکهای ژئوپلیتیکی میتوانند بر عملیات، داراییها، تعهدات، نقدینگی و مفروضات حسابداری اثر بااهمیت داشته باشند.
۲. مستندسازی ذخایر و تجدید ساختار بدهی: مبانی شناسایی و اندازهگیری ذخایر و اطلاعات مرتبط با تغییر تعهدات مالی باید مطابق استانداردهای قابل اعمال بررسی شوند.
۳. تقویت ارزیابی اهمیت دوگانه: معیارهای انتخاب موضوعات بااهمیت، مبانی تصمیمگیری و ارتباط آنها با عملیات و زنجیره ارزش باید مستند و قابل توضیح باشند.
۴. ایجاد ارتباط میان اهداف و نتایج ESG: برای هر هدف بااهمیت، باید سیاست مربوط، اقدامات اجرایی، شاخصهای اندازهگیری و پیشرفت گزارششده مشخص باشند.
۵. تقویت کنترل کیفیت دادهها: شرکت باید منابع داده، روش محاسبه شاخصها، مسئولیتهای داخلی و فرایندهای کنترل کیفیت را مشخص کند.
۶. بررسی انسجام گزارش مالی و پایداری: اطلاعات منتشرشده در بخشهای مختلف گزارش باید با یکدیگر سازگار باشند و تناقضهای بااهمیت بررسی شوند.
۷. کنترل فنی گزارش دیجیتال: فایل ESEF باید از نظر ساختار، کاملبودن و صحت برچسبگذاری الکترونیکی بررسی شود.
۸. مشارکت هیئتمدیره و حسابرسان: نظارت بر کیفیت گزارشگری نباید صرفاً به یک واحد سازمانی محدود بماند. مسئولیتها باید روشن و کنترلهای داخلی متناسب با الزامات گزارشگری طراحی شوند.
این اقدامات به معنای آن نیست که همه شرکتها دقیقاً به یک روش عمل کنند. دامنه شمول مقررات، ماهیت فعالیت، اندازه و پیچیدگی شرکت و اهمیت موضوعات باید در تعیین اقدامات مناسب لحاظ شوند.
سادهسازی گزارشگری؛ چگونه میتوان بار اداری را کاهش داد، بدون آنکه شفافیت از بین برود؟
ESMA در اعلام اولویتهای سال ۲۰۲۶، بر سادهسازی و کاهش بار اداری نیز تأکید کرده است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که گزارشگری شرکتی میتواند به گردآوری حجم زیادی از دادهها، هماهنگی میان واحدهای سازمانی و صرف منابع انسانی و مالی نیاز داشته باشد.
بااینحال، سادهسازی مؤثر لزوماً به معنای حذف اطلاعات یا کاهش بیضابطه جزئیات نیست. هدف باید تمرکز بر اطلاعات بااهمیت، کاهش تکرارهای غیرضروری و بهبود قابلیت استفاده از گزارشها باشد.
برای مثال، استفاده از تعاریف یکسان برای شاخصهای ESG، تعیین مسئول مشخص برای هر داده و ایجاد فرایندهای کنترل داخلی میتواند از دوبارهکاری بکاهد و در عین حال، قابلیت ردیابی اطلاعات را حفظ کند.
چالش اصلی این است که گزارشها نه آنقدر پیچیده باشند که اطلاعات مهم در میان جزئیات گم شوند و نه آنقدر خلاصه که امکان ارزیابی ریسکها و عملکرد واقعی شرکت از بین برود.
دامنه و زمانبندی اجرا؛ یک نکته مهم برای شرکتها
اولویتهای اعلامشده به گزارشهای سالانه مالی مربوط به سال ۲۰۲۶ شرکتهای بورسی مشمول اشاره دارند. این اولویتها در بررسی گزارشگری مالی و پایداری مورد توجه نهادهای ناظر قرار میگیرند و برای ناشران، حسابرسان و ارکان نظارتی شرکتها راهنمای مهمی محسوب میشوند.
بااینحال، اعلام اولویت نظارتی به معنای ایجاد خودکار یک الزام قانونی جدید نیست. الزامات اصلی همچنان از قوانین، استانداردها و مقررات قابل اعمال ناشی میشوند و نهادهای ناظر باید موضوعات را با توجه به اهمیت و ارتباط آنها با فعالیت و گزارشگری هر ناشر بررسی کنند.
ESMA همچنین همراه با اعلام اولویتهای ۲۰۲۶، سیویکمین مجموعه از تصمیمهای نظارتی پایگاه FRWG/EECS را منتشر کرده است. این مجموعه شامل هفت تصمیم درباره اجرای استانداردهای حسابداری IFRS و دستورالعملهای ESMA درباره معیارهای عملکرد جایگزین (APM) است. موضوعاتی مانند شناسایی درآمد، سرمایهایکردن هزینههای استقراض، افشای داراییهای مالیات انتقالی و برخی مسائل مربوط به اندازهگیری ارزش منصفانه و ارتباط اطلاعات مالی و غیرمالی در این مجموعه مطرح شدهاند.
انتشار این تصمیمها در کنار اولویتهای سالانه، نشان میدهد که نظارت بر گزارشگری شرکتی تنها به تعیین موضوعات جدید محدود نیست؛ بلکه بررسی نحوه اجرای استانداردهای موجود و استفاده از تجربه تصمیمهای نظارتی گذشته نیز بخشی از این فرایند است.
مسئولیتپذیری بدون شفافیت قابل ارزیابی نیست
اعلام اولویتهای اجرایی ESMA برای سال ۲۰۲۶، پنج حوزه مشخص را در مرکز توجه نظارتی اروپا قرار داده است: ریسکهای ژئوپلیتیکی، ذخایر بازسازی و تجدید ساختار بدهی، ارزیابی اهمیت موضوعات پایداری، ارتباط میان اطلاعات ESG و صحت گزارشگری دیجیتال.
این اولویتها از نظر ماهیت یکسان نیستند، اما در یک هدف مشترک به هم میرسند: بهبود کیفیت اطلاعاتی که برای ارزیابی وضعیت، ریسکها و عملکرد شرکتها در اختیار استفادهکنندگان قرار میگیرد.
برای حوزه مسئولیت اجتماعی، اهمیت این رویکرد در آن است که پایداری باید از سطح تعهدات کلی فراتر رود و به فرایندی قابل توضیح و ارزیابی تبدیل شود. شرکت باید بداند چه موضوعاتی اهمیت دارند، چرا اهمیت دارند، چه اقداماتی برای مدیریت آنها انجام میدهد و چگونه نتایج را اندازهگیری میکند.
در نهایت، شفافیت بهتنهایی تضمینکننده رفتار مسئولانه نیست؛ اما بدون اطلاعات قابل اتکا، ارزیابی مسئولیتپذیری شرکتها دشوار خواهد بود. گزارشگری باکیفیت زمانی بیشترین ارزش را دارد که به تصمیمگیری بهتر، شناخت دقیقتر آثار فعالیتهای اقتصادی و پاسخگویی روشنتر در برابر سرمایهگذاران، کارکنان، جامعه و محیطزیست کمک کند.
