تحریریه رسانه مسئولیت اجتماعی؛ شرکت گوگل اعلام کرد بزرگترین خرید حذف کربن خود را نهایی کرده است؛ قراردادی با شرکت «ترادوت» که میدان اجرای آن، شالیزارهای جنوب برزیل است و قرار است تا سال ۲۰۳۰ یک میلیون تن کاهش متان و تا سال ۲۰۴۰ یک میلیون تن حذف پایدار کربن را محقق کند.
حذف کربن به زبان ساده: به هر اقدامی گفته میشود که دیاکسیدکربن را از جو زمین جدا کرده و برای زمانی طولانی ذخیره کند؛ برخلاف «کاهش انتشار» که تنها جلوی تولید گازهای تازه را میگیرد.
این تفاوت مهم است: گوگل در این قرارداد هر دو کار را با هم انجام میدهد.
این قرارداد از آن رو مهم است که برای نخستینبار در چنین مقیاسی، دو معضل جداگانه را در یک نظام کشاورزی واحد پاسخ میدهد: نخست، مهار گاز متان که از شالیزارهای غرقاب برمیخیزد و دوم، حذف پایدار دیاکسیدکربن از جو زمین.
پروژه در گسترهای افزون بر دویست هزار هکتار از زمینهای کشت برنج در ایالت ریوگراندهدوسول اجرا میشود. ویژگی متمایزکنندهٔ این توافق آن است که برای نخستینبار، دو هدف جداگانه مهار متان و حذف پایدار کربن در یک پروژه و روی یک زمین واحد به هم پیوند خوردهاند.
چرا شالیزار؟
زمینهای برنج معمولاً زیر آب میمانند و همین غرقاب بودن، محیطی بیاکسیژن میسازد که باکتریهای تولیدکنندهٔ متان در آن شکوفا میشوند. متان یکی از قویترین گازهای گلخانهای است و در بازههای کوتاه، اثر گرمایشی آن چندین برابر دیاکسیدکربن است.
به همین دلیل، مهار متان شالیزارها به سرعت اثر میگذارد، حال آنکه حذف کربن، نتیجهای بلندمدت دارد؛ این قرارداد هر دو زمانبندی را همزمان پوشش میدهد.
رندی اسپاک، مسئول بخش حذف کربن گوگل، این توافق را نه کاری یکبارمصرف، بلکه الگویی برای آینده خوانده است: «ما این توافق را چنان ساختیم که الگو باشد، نه استثنا.» به گفته او، این بزرگترین خرید حذف کربن گوگل است و اثر آن تا سال ۲۰۳۰ بهبار مینشیند.
شرح تعهدها
شرح تعهدها بر پایه گزارش رسمی گوگل چنین است: گوگل یک میلیون تن دیاکسیدکربن معادل، از رهگذر حذف متان، تا سال ۲۰۳۰ خریداری خواهد کرد و یک میلیون تن حذف پایدار کربن را تا سال ۲۰۴۰ تأمین میکند. این دو سهم جداگانه، تولید و جداگانه، راستیآزمایی میشوند. سهم حذف کربن این قرارداد، ده برابر پروژههای پیشین «هوازدگی سنگ» است.
تن معادل چیست؟
چون گازهای گلخانهای گوناگون اثر یکسانی ندارند، دانشمندان همهٔ آنها را به یک واحد مشترک — یعنی معادل دیاکسیدکربن — تبدیل میکنند تا جمعزدن و مقایسهشان ممکن شود؛ درست مثل تبدیل ریال و دلار به یک ارز مشترک برای محاسبهٔ کل دارایی. بنابراین، یک میلیون تن معادل یعنی همان اندازه اثر اقلیمی، حتی اگر بخشی از آن از متان آمده باشد، نه از دیاکسیدکربن.
ترادوت برای رسیدن به این هدف، دو فناوری مکمل را در همان زمینها به کار میگیرد.
دو فناوری، یک زمین:
۱. خشککردن و خیسکردن متناوب (AWD): به کشاورزان آموخته میشود که در طول فصل رشد، شالیزار را هر چند وقت یکبار بهطور موقت از آب خالی کنند. با قطع شدن غرقاب، اکسیژن به خاک برمیگردد و باکتریهای تولیدکنندهٔ متان مهار میشوند؛ به این ترتیب، انتشار متان بهشدت فرو میکاهد. نکتهٔ مهم آن است که این کار به ریشهٔ برنج آسیب نمیزند و بخش کشاورزی از آن ضرر نمیبیند.
۲. هوازدگی سنگ تقویتشده (ERW): سنگ آتشفشانی خردشده و طبیعی روی همان کرتها پاشیده میشود. این سنگ به مرور در خاک حل میشود و در واکنش با آب و هوا، دیاکسیدکربن را میگیرد و آن را به شکل جامد و بیخطر در خاک نگه میدارد. نتیجه این است که کربن برای همیشه از چرخهٔ جو خارج میکند، نه اینکه فقط جابهجا شود.
این پروژه تنها به سود آسمان نیست؛ کشاورز نیز از آن بهره میبرد. شیوه آبیاری متناوب مصرف آب را کم و هزینه نهادهها را پایین میآورد و سنگ خردشده میتواند به بهبود سلامت خاک یاری رساند. بدینسان، سود زیستمحیطی و منفعت معیشتی در یک مسیر گام برمیدارند.
آنچه این خبر را شایسته توجه میسازد، پیوند مسئولیت اجتماعی شرکت با توسعه پایدار است. گوگل این طرح را چنان طراحی کرده که آسانتکرار باشد: نخست در یکونیم میلیون هکتار شالیزار زیر کشت برزیل، و سرانجام در دیگر شالیزارهای جهان.
اگر این الگو به بار بنشیند، از یک قرارداد تجاری فراتر میرود و به سرمشقی جهانی بدل میشود؛ نشانهای از آنکه فناوری، اگر در خدمت اخلاق و طبیعت درآید، میتواند هم آب و خاک را پاس بدارد و هم سفره کشاورز را پربرکتتر کند.