رسانه مسئولیت اجتماعی: یک کارشناس ارشد جغرافیا، با اشاره به آتشسوزی ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ در یکی از پهنههای نیزاری بندرماهشهر، خواستار بررسی علمی منشأ شکلگیری این پهنهها، وضعیت کانالهای روباز فاضلاب و عملکرد واقعی شبکه جمعآوری و تصفیه فاضلاب شد.
به گزارش رسانه مسئولیت اجتماعی؛ غلامعباس اویسی کارشناس ارشد جغرافیا بیان کرد: آتشسوزی اخیر بار دیگر مسئله نیزارهای بندرماهشهر را به میان آورد، اما خاموش شدن شعلهها نباید به معنای پایان بررسی این موضوع باشد.
علت حریق اخیر همچنان مشخص نیست و نمیتوان درباره افزایش تعداد آتشسوزیها نیز اظهارنظر قطعی کرد.
وی ادامه داد: مسئله مهمتر این است که چرا در برخی نقاط شهر و اطراف آن، کانالهای روباز فاضلاب به پهنههای نیزاری تبدیل شدهاند و امروز وضعیت واقعی شبکه فاضلاب، ایستگاههای پمپاژ و تصفیهخانههای بندرماهشهر و بندر امام خمینی چگونه است.
۱۶ نقطه بندرماهشهر زیر ذرهبین تصاویر ماهوارهای
این کارشناس ارشد جغرافیا گفت: برای بررسی موضوع، ۱۶ نقطه در ۱۱ محدوده از بندرماهشهر، بندر امام خمینی و شهر چمران انتخاب و ۱۶۰ تصویر ماهوارهای مربوط به سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ بررسی شد.
وی تصریح کرد: نتایج نشان میدهد تغییرات پوشش گیاهی در این نقاط یکسان نیست. در پنج نقطه ظهور یا گسترش پوشش گیاهی مشاهده شده، هفت نقطه تغییرات پیچیده داشتهاند، سه نقطه نسبتاً پایدار بودهاند و در یک نقطه نیز دادههای موجود برای نتیجهگیری کافی نبوده است.
اویسی افزود: یکی از نمونههای قابل توجه در جنوبغرب شهرک طالقانی قرار دارد. در تصویر ۲۳ نوامبر ۲۰۲۱ پوشش گیاهی محدود است، اما در تصویر ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ این پوشش به شکل آشکارتری گسترش یافته و متراکم شده است.
وی افزود: در شرق بندر امام خمینی نیز روند ثابتی مشاهده نمیشود و در دورههایی گسترش پوشش گیاهی، سپس کاهش و دوباره بازگشت آن دیده شده است. در شهر چمران اما تغییر بصری چشمگیری در فاصله سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ مشاهده نمیشود.
تصاویر ماهوارهای هنوز فاضلاب را متهم نمیکنند
اویسی تأکید کرد: تصاویر ماهوارهای میتوانند تغییرات پوشش گیاهی را نشان دهند، اما به تنهایی منشأ آب یا علت شکلگیری این پوشش را مشخص نمیکنند. بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس این تصاویر، تمام نیزارهای مورد بررسی را به فاضلاب نسبت داد.
وی گفت: این نقاط بر اساس شناخت میدانی از مسیرها و خروجیهای کانالهای روباز فاضلاب شناسایی شدهاند، اما برای رسیدن به نتیجه قطعی باید منشأ آب، مسیر جریان، ارتباط آن با شبکه فاضلاب و کیفیت آب مشخص شود و از آب و رسوب این نقاط نمونهبرداری شود.
اویسی افزود: اگر دستگاههای مسئول معتقدند مسیرهای شناساییشده ارتباطی با شبکه فاضلاب ندارند، میتوانند نقشه رسمی شبکه، مسیر کانالها و نقاط خروجی را منتشر کنند تا مشخص شود هر جریان از کجا وارد میشود و به کجا میرود.
فاضلاب بندرماهشهر بالاخره کجا میرود؟
این کارشناس ارشد جغرافیا با اشاره به سابقه طرحهای فاضلاب منطقه گفت: سالها قبل احداث پنج تصفیهخانه فاضلاب در بندرماهشهر، بندر امام خمینی، آبادان، خرمشهر و شادگان با قراردادی به ارزش ۴۶.۵ میلیون یورو مطرح شد که حدود ۸۵ درصد آن قرار بود از سوی چین برای پیمانکار چینی تأمین مالی شود.
وی ادامه داد: ظرفیت مجموع این پنج تصفیهخانه ۲۳۰ هزار مترمکعب در شبانهروز و جمعیت هدف آنها حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفر اعلام شده بود. زمان تکمیل پروژه نیز چندین بار تغییر کرد و در ژانویه ۲۰۱۹، در حالی که پیشرفت پروژه حدود ۸۰ درصد اعلام شده بود، اوایل سال ۲۰۲۰ به عنوان زمان جدید تکمیل مطرح شد.
اویسی تأکید کرد: اکنون باید مشخص شود شبکه فاضلاب چه میزان از مناطق شهری را پوشش میدهد، ظرفیت واقعی تصفیهخانهها چقدر است و فاضلابی که همچنان در برخی کانالهای روباز مشاهده میشود از کجا وارد این مسیرها شده و مقصد نهایی آن کجاست.
وی ادامه داد: در سالهای گذشته اقداماتی برای توسعه شبکه، احداث و تعمیر ایستگاههای پمپاژ و تکمیل زیرساختها انجام شده است، اما وضعیت فعلی باید با آمار دقیق و قابل ارزیابی برای مردم اعلام شود.
منشأ آب مهمتر از خود نیزارهاست
اویسی بیان کرد: مسئله اصلی خود نی یا پوشش گیاهی نیست، بلکه باید مشخص شود این پهنهها با چه آبی تغذیه میشوند و کیفیت آن آب چگونه است.
وی افزود: در صورت ورود فاضلاب خام یا ناکافی تصفیهشده به این مناطق، امکان ورود میکروبهای مدفوعی، مواد مغذی، بقایای دارویی، ژنهای مقاومت آنتیبیوتیکی و سایر آلایندهها به محیط وجود دارد. البته درباره وجود این آلایندهها در نیزارهای بندرماهشهر نمیتوان بدون نمونهبرداری اظهارنظر قطعی کرد.
نیزارهای خشک، یک تهدید ایمنی
این کارشناس ارشد جغرافیا با اشاره به جنبه ایمنی حریق گفت: حتی اگر ارتباط فاضلاب با این پهنهها اثبات نشود، وجود نیزارهای خشک در محدوده شهری یا مجاور آن یک مسئله مستقل مدیریتی و ایمنی است.
وی افزود: باید نقاط پرخطر از قبل شناسایی شوند، وضعیت پوشش گیاهی خشک مورد پایش قرار گیرد و دسترسی نیروهای آتشنشانی به این مناطق مشخص باشد. پس از هر حریق نیز باید علت و شرایط محل بررسی شود تا عوامل مؤثر در شکلگیری و گسترش آتش مشخص شود.
پساب میتواند دوباره به چرخه مصرف بازگردد
اویسی گفت: بندرماهشهر یکی از قطبهای مهم صنعتی کشور است و آب برای شهر و صنعت اهمیت زیادی دارد. بنابراین فاضلاب را نباید صرفاً یک ماده زائد دانست.
وی افزود: پساب تصفیهشده در صورت رسیدن به استانداردهای لازم و متناسب با نوع مصرف، میتواند در بخشی از مصارف صنعتی و غیرشرب استفاده شود و فشار بر منابع آب باکیفیتتر را کاهش دهد. در همین راستا باید مشخص شود چه میزان از پساب تصفیهشده امروز به چرخه مصرف بازمیگردد و چه ظرفیتی برای توسعه بازچرخانی وجود دارد.
اویسی در پایان گفت: آتشسوزی اخیر نباید با خاموش شدن شعلهها پایانیافته تلقی شود. لازم است وضعیت پهنههای نیزاری، مسیر کانالهای فاضلاب، میزان پوشش شبکه، ظرفیت واقعی تصفیهخانهها و امکان بازچرخانی پساب با عدد و گزارش شفاف بررسی شود تا مشخص شود پس از سالها پروژه و وعده، وضعیت واقعی فاضلاب بندرماهشهر در چه نقطهای قرار دارد./فارس