✍عباس نتاج
مدیر خبر پایگاه خبری پیشرفت ایرانی
در سالهای اخیر، مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکتها (CSR) از یک فعالیت داوطلبانه به بخشی از راهبرد سازمانها تبدیل شده است. هند در این زمینه تجربهای منحصربهفرد دارد؛ زیرا با تصویب قانون شرکتها در سال ۲۰۱۳ (Companies Act 2013)، نخستین کشوری شد که شرکتهای بزرگ را ملزم کرد حداقل ۲ درصد از میانگین سود خالص سه سال گذشته خود را به برنامههای مسئولیت اجتماعی اختصاص دهند. این قانون باعث شد CSR از یک اقدام تبلیغاتی فراتر رفته و به بخشی از نظام مدیریتی شرکتها تبدیل شود.
پژوهش «CSR and Indian Media Companies» نشان میدهد که رسانههای هند نیز این رویکرد را پذیرفتهاند و تنها به پوشش اخبار مسئولیت اجتماعی نمیپردازند، بلکه خود به مجری طرحهای اجتماعی، آموزشی، فرهنگی و زیستمحیطی تبدیل شدهاند. به این ترتیب، رسانه از جایگاه صرفاً «ناظر جامعه» به «کنشگر توسعه» ارتقا یافته است.
رسانههای هندی در حوزههای مختلفی مانند مبارزه با فقر و گرسنگی، توسعه آموزش و مهارتآموزی، توانمندسازی زنان، توسعه روستاها، حفاظت از محیطزیست، ارتقای سلامت، حفظ میراث فرهنگی، حمایت از ورزش و کمکرسانی در بحرانها فعالیت کردهاند.
برای نمونه، Indian Express با اجرای برنامههایی در زمینه آموزش، سلامت، محیطزیست و حمایت از اقشار آسیبپذیر، در طرحهای ملی مانند پاکسازی رود گنگ و کمپینهای محیطزیستی مشارکت داشته است. Amar Ujala از طریق بنیاد خود، پروژههایی برای توانمندسازی دختران، حمایت از سالمندان و شناسایی قهرمانان اجتماعی اجرا کرده است.
Malayala Manorama با طرح «School Harvest» و مشارکت حدود ۱۵۰۰ مدرسه، آموزش کشاورزی، توزیع بذر و توسعه روستایی را دنبال کرده و به یکی از نمونههای موفق مشارکت رسانه در امنیت غذایی تبدیل شده است. Dainik Bhaskar نیز با کمپینهایی مانند «یک درخت، یک زندگی»، فعالیتهای محیطزیستی را به حرکتهای عمومی تبدیل کرده است.
در دوران همهگیری کرونا، ABP Network با توزیع میلیونها وعده غذایی، حمایت از واکسیناسیون و برنامههای سلامت، نمونهای از بسیج اجتماعی توسط یک مجموعه رسانهای ارائه کرد. همچنین Sony Pictures Network India در زمینه آموزش، ورزش و محیطزیست و TV18 در حوزه کاهش فقر، توسعه مهارت و حفظ فرهنگ فعالیت کردهاند. از سوی دیگر، Madison World با آموزش رایانه به نابینایان، الگویی موفق در توانمندسازی افراد دارای معلولیت ارائه داده است.
بر اساس این پژوهش، موفقیت رسانههای هند در حوزه مسئولیت اجتماعی به چند عامل اصلی بازمیگردد: وجود الزام قانونی برای اختصاص بودجه CSR، تبدیل مسئولیت اجتماعی به بخشی از استراتژی سازمان، همکاری با دولت و سازمانهای مردمنهاد، تمرکز بر پروژههای پایدار و استفاده از ظرفیت رسانه برای فرهنگسازی و افزایش مشارکت عمومی.
تجربه هند نشان میدهد که رسانههای پیشرو میتوانند فراتر از نقش سنتی اطلاعرسانی حرکت کنند و به بازیگرانی فعال در توسعه اجتماعی تبدیل شوند. اقداماتی مانند آموزش رایگان، حفاظت از محیطزیست، حمایت از زنان، توسعه روستاها و کمکرسانی در بحرانها، علاوه بر بهبود شرایط جامعه، موجب افزایش اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی رسانهها نیز شده است.
این تجربه میتواند برای رسانههای کشورهای دیگر، از جمله ایران، الهامبخش باشد؛ رسانههایی که اگر از «روایتگر مسئولیت اجتماعی» به «مجری مسئولیت اجتماعی» تبدیل شوند، میتوانند نقش مؤثرتری در توسعه ملی و تقویت سرمایه اجتماعی ایفا کنند.
