تحریریه رسانه مسئولیت اجتماعی-منیژه بازیار:۱۵ مهرماه،در تقویم کشورمان روزملی روستا و عشایرنامگذاری شده است،وفرصتی است برای نگاه دوباره به این مناطق که بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی، فرهنگی، زیست‌محیطی و اجتماعی کشور در آنها شکل می‌گیرد.
روستاها و عشایر ایران نه تنها به عنوان مراکز تولید مواد غذایی و کالاهای اولیه نقش اساسی در اقتصاد ملی دارند، بلکه نگهبانان فرهنگی و آداب و رسوم محلی نیز هستند.
در بسیاری از نقاط ایران، روستاها و عشایر هنوز هم سنت‌ها و سبک‌های زندگی قدیمی را حفظ کرده‌اند که این خود به عنوان یک سرمایه فرهنگی و اجتماعی قابل توجه است.
روز ملی روستا و عشایر به عنوان یک نماد، اهمیت این جوامع را در توسعه کشور یادآور می‌شود و فرصتی را برای توجه بیشتر به نیازها و مشکلات این مناطق فراهم می‌آورد. به‌ویژه در حوزه گردشگری، این روز می‌تواند محرکی برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان باشد تا از ظرفیت‌های گردشگری روستایی و عشایری برای رشد پایدار و متوازن کشور بهره‌برداری کنند.
روستاهای ایران تنها محل زندگی جمعیتی خارج از شهرها نیستند؛ بسیاری از محصولات کشاورزی و دامی، صنایع دستی، ظرفیت‌های گردشگری و بخشی از میراث فرهنگی کشور از همین مناطق سرچشمه می‌گیرد. با این حال، توسعه روستایی تنها با ساخت جاده، جدول‌گذاری یا اجرای پروژه‌های عمرانی محقق نمی‌شود. توسعه پایدار روستا زمانی اتفاق می‌افتد که زیرساخت، اشتغال، محیط زیست، سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی همزمان مورد توجه قرار گیرد.
از همین منظر، روز روستا و عشایر می‌تواند فرصتی برای بازتعریف مفهوم مسئولیت اجتماعی باشد؛ مسئولیتی که نه فقط بر عهده دولت، بلکه میان دستگاه‌های عمومی، دهیاری‌ها، شوراهای روستا، شرکت‌ها، بانک‌ها، صنایع و خود مردم تقسیم می‌شود.
دهیاری؛ از خدمات روزمره تا توسعه پایدار
دهیاری‌ها در خط مقدم مدیریت روستا قرار دارند.
براساس شرح وظایف قانونی، بهبود وضعیت زیست محیطی روستا، کمک به شناسایی کمبودهای اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی و آموزشی، پیگیری طرح‌های عمرانی و همکاری با دستگاه‌های مسئول از جمله وظایف دهیاری‌هاست.
بنابراین نقش دهیاری را نباید صرفاً در نظافت معابر یا اجرای پروژه‌های عمرانی خلاصه کرد.
یک دهیاری توانمند می‌تواند برای روستای خود برنامه توسعه چندساله داشته باشد؛ برنامه‌ای که مشخص کند روستا در زمینه اشتغال، گردشگری، محیط زیست، مدیریت پسماند، زیرساخت، ورزش، فرهنگ و خدمات اجتماعی به چه اقداماتی نیاز دارد.
در واقع، یکی از مهم‌ترین مسیرهای حرکت دهیاری‌ها می‌تواند عبور از مدیریت روزمره به مدیریت توسعه باشد.
مدیریت پسماند؛ مسئولیت اجتماعی فراموش‌شده
یکی از مسائل جدی بسیاری از مناطق روستایی، مدیریت پسماند است.
جمع‌آوری منظم زباله، جلوگیری از رهاسازی پسماند در طبیعت، فرهنگ‌سازی برای تفکیک زباله و جلوگیری از ایجاد کانون‌های آلاینده، از جمله اقداماتی است که می‌تواند مستقیماً کیفیت زندگی مردم و وضعیت محیط زیست روستا را تحت تأثیر قرار دهد.
در این بخش، همکاری شرکت‌ها نیز می‌تواند بسیار مؤثر باشد؛ برای مثال یک شرکت می‌تواند در قالب مسئولیت اجتماعی، هزینه تجهیز ناوگان جمع‌آوری پسماند، ایجاد مخازن مناسب، آموزش تفکیک زباله یا اجرای طرح‌های پاکسازی محیط طبیعی یک منطقه را تأمین کند.
آب و محیط زیست؛ سرمایه‌ای که نباید از دست برود.
توسعه روستایی بدون توجه به منابع طبیعی امکان‌پذیر نیست.
حفاظت از منابع آب، کاهش مصرف، آموزش روش‌های کشاورزی کم‌آب‌بر، جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی، حفاظت از رودخانه‌ها و منابع طبیعی و توسعه انرژی‌های پاک می‌تواند بخشی از برنامه‌های مسئولیت اجتماعی در مناطق روستایی باشد.
در اینجا شرکت‌های بزرگ نیز می‌توانند نقش مهمی داشته باشند؛ به‌خصوص شرکت‌هایی که در نزدیکی مناطق روستایی فعالیت اقتصادی دارند.
مسئولیت اجتماعی نباید صرفاً پس از ایجاد یک مشکل فعال شود؛ بلکه باید از ابتدا در برنامه‌ریزی توسعه منطقه حضور داشته باشد.
اشتغال؛ مهم‌تر از توزیع کمک
یکی از مهم‌ترین موضوعات در آینده روستا، ایجاد درآمد پایدار است.
اگر مسئولیت اجتماعی فقط به توزیع بسته‌های حمایتی، کمک نقدی یا اجرای برنامه‌های مناسبتی محدود شود، اثر آن معمولاً کوتاه‌مدت خواهد بود.
اما اگر همین منابع برای ایجاد یک کارگاه تولیدی، آموزش یک مهارت، تجهیز یک کسب‌وکار محلی، توسعه گردشگری روستایی، بسته‌بندی محصولات کشاورزی یا ایجاد بازار فروش محصولات روستایی هزینه شود، می‌تواند به ایجاد درآمد پایدار کمک کند.
به همین دلیل، مسئولیت اجتماعی باید از «کمک به روستا» به «سرمایه‌گذاری برای توانمند شدن روستا» حرکت کند.
گردشگری؛ ظرفیتی که هنوز جای کار دارد
بسیاری از روستاهای ایران دارای طبیعت، معماری، صنایع دستی، غذاهای محلی و آیین‌هایی هستند که می‌توانند بخشی از اقتصاد گردشگری کشور را شکل دهند.
دهیاری‌ها و شوراهای روستا می‌توانند با شناسایی ظرفیت‌های محلی و همکاری با دستگاه‌های متولی، زمینه توسعه گردشگری مسئولانه را فراهم کنند.
در این میان، بخش خصوصی نیز می‌تواند در تجهیز اقامتگاه‌های بوم‌گردی، آموزش جامعه محلی، تبلیغات، بازاریابی و ایجاد بازار برای محصولات روستایی مشارکت کند.
البته توسعه گردشگری نباید به قیمت تخریب طبیعت یا تغییر هویت روستا تمام شود؛ هدف، ایجاد درآمد همراه با حفظ سرمایه طبیعی و فرهنگی روستاست.