تحریریه رسانه مسئولیت اجتماعی: هیچ سازمانی در خلأ فعالیت نمیکند. هر تصمیم، سیاست، پروژه یا فعالیت یک سازمان، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بر افراد، گروهها، نهادها و حتی نسلهای آینده تأثیر میگذارد.
به همین دلیل، یکی از مهمترین اصول استاندارد ISO 26000 آن است که سازمانها باید در تمامی تصمیمها و اقدامات خود، منافع و انتظارات ذینفعان را شناسایی کرده و به آنها احترام بگذارند.
استاندارد ISO 26000 این موضوع را به عنوان چهارمین اصل از هفت مسئولیت اجتماعی معرفی میکند؛ زیرا مسئولیت اجتماعی بدون شناخت ذینفعان و برقراری ارتباط مؤثر با آنان، مفهوم واقعی خود را از دست میدهد.
سالها تصور میشد که تنها مسئولیت شرکتها، تأمین منافع سهامداران است؛ اما امروزه این دیدگاه تغییر کرده است.
سازمانها علاوه بر سهامداران، در برابر کارکنان، مشتریان، تأمینکنندگان، پیمانکاران، جامعه محلی، دولت، رسانهها، سرمایهگذاران، سازمانهای مردمنهاد، دانشگاهها، مصرفکنندگان، محیطزیست و سایر گروههایی که از فعالیت آنها تأثیر میپذیرند نیز مسئولیت دارند.
به همین دلیل، احترام به منافع ذینفعان پس از اصل پاسخگویی، شفافیت و رفتار اخلاقی یکی از اساسیترین مبانی حکمرانی مطلوب، توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی به شمار میرود.
ذینفع چه کسی است؟
ذینفع به هر فرد، گروه، سازمان یا نهادی گفته میشود که از فعالیتهای یک سازمان تأثیر میپذیرد یا میتواند بر عملکرد آن تأثیر بگذارد.
این تعریف بسیار گستردهتر از سهامداران است.
برای مثال، کارکنان به دلیل اشتغال در سازمان، مشتریان به دلیل استفاده از محصولات یا خدمات، تأمینکنندگان به دلیل همکاری تجاری، جامعه محلی به دلیل آثار اقتصادی و زیستمحیطی فعالیت سازمان و حتی نسلهای آینده به دلیل پیامدهای بلندمدت تصمیمهای امروز، همگی ذینفع محسوب میشوند.
در واقع، هر جا که تصمیمهای سازمان بر حقوق، منافع یا کیفیت زندگی دیگران اثر بگذارد، ذینفع نیز وجود دارد.
چرا احترام به ذینفعان اهمیت دارد؟
سازمانی که تنها منافع خود را در نظر بگیرد، دیر یا زود با چالشهای جدی روبهرو خواهد شد.
بیتوجهی به کارکنان، نارضایتی مشتریان، اعتراض جامعه محلی، اختلاف با تأمینکنندگان، کاهش اعتماد سرمایهگذاران یا انتقاد رسانهها، همگی میتوانند پیامد نادیده گرفتن منافع ذینفعان باشند.
در مقابل، سازمانی که پیش از تصمیمگیری، دیدگاهها و نگرانیهای ذینفعان را بررسی میکند، تصمیمهای واقعبینانهتر، پایدارتر و کمریسکتری اتخاذ خواهد کرد.
به همین دلیل، احترام به ذینفعان نه تنها یک اصل اخلاقی، بلکه یک ضرورت مدیریتی است.
تفاوت ذینفع با سهامدار
یکی از اشتباهات رایج، یکسان دانستن ذینفع و سهامدار است.
سهامداران تنها یکی از گروههای ذینفع هستند.
ذینفع مفهومی بسیار گستردهتر دارد و تمامی افرادی را شامل میشود که از فعالیتهای سازمان اثر میپذیرند یا بر آن اثرگذار هستند.
ممکن است فردی هیچ سهمی در یک شرکت نداشته باشد، اما فعالیت آن شرکت بر سلامت، محیط زندگی، اشتغال یا کیفیت زندگی او اثر بگذارد. چنین فردی نیز ذینفع سازمان محسوب میشود.
استاندارد ISO 26000 تأکید میکند که سازمان نباید تنها به منافع سهامداران توجه کند، بلکه باید حقوق و منافع تمامی ذینفعان را در فرآیند تصمیمگیری مورد توجه قرار دهد.
مهمترین گروههای ذینفع
نوع ذینفعان در هر سازمان متفاوت است، اما معمولاً گروههای زیر در بیشتر سازمانها به عنوان ذینفع شناخته میشوند:
🔹کارکنان و خانوادههای آنان
🔹مشتریان و مصرفکنندگان
🔹سهامداران و سرمایهگذاران
🔹تأمینکنندگان و پیمانکاران
🔹نهادهای حاکمیتی و دستگاههای نظارتی
🔹جامعه محلی
🔹 رسانهها
🔹 دانشگاهها و مراکز علمی
🔹سازمانهای مردمنهاد
🔹شرکای تجاری
🔹 رقبا
🔹نسلهای آینده
🔹محیطزیست.
شناسایی صحیح این گروهها نخستین گام برای استقرار مسئولیت اجتماعی در هر سازمان است.
احترام به ذینفعان به چه معناست؟
احترام به منافع ذینفعان به معنای آن نیست که سازمان باید تمامی خواستههای همه افراد را بدون قید و شرط اجرا کند.
در بسیاری از موارد، منافع گروههای مختلف با یکدیگر تعارض دارد و امکان تأمین همزمان تمامی انتظارات وجود ندارد.
منظور استاندارد ISO 26000 آن است که سازمان باید تمامی ذینفعان را شناسایی کند، آثار تصمیمهای خود بر آنان را مورد بررسی قرار دهد، دیدگاههای آنان را بشنود و در فرآیند تصمیمگیری، منافع مشروع آنان را تا حد امکان در نظر بگیرد.
احترام به ذینفعان یعنی هیچ گروهی بدون دلیل منطقی نادیده گرفته نشود و تصمیمهای سازمان تنها بر اساس منافع کوتاهمدت اتخاذ نگردد.
گفتوگو با ذینفعان؛ قلب این اصل
یکی از مهمترین ابزارهای اجرای این اصل، گفتوگوی مستمر با ذینفعان است.
سازمانی که از دیدگاهها، نگرانیها و انتظارات ذینفعان خود آگاهی ندارد، نمیتواند ادعا کند تصمیمهای مسئولانه اتخاذ میکند.
گفتوگو با ذینفعان باید فرآیندی مستمر، هدفمند و دوطرفه باشد.
این گفتوگو تنها برای اطلاعرسانی نیست، بلکه فرصتی برای شنیدن دیدگاهها، دریافت بازخوردها، شناسایی ریسکها و بهبود تصمیمهاست.
در بسیاری از سازمانهای پیشرو، تعامل با ذینفعان به یکی از مهمترین بخشهای نظام حکمرانی و مدیریت ریسک تبدیل شده است.
نقش ذینفعان در موفقیت سازمان
ذینفعان تنها دریافتکننده آثار فعالیتهای سازمان نیستند؛ آنها میتوانند نقش مهمی در موفقیت یا شکست سازمان ایفا کنند.
کارکنان با انگیزه، مشتریان وفادار، تأمینکنندگان قابل اعتماد، رسانههای مسئول، جامعه محلی همراه و سرمایهگذاران مطمئن، همگی سرمایههایی هستند که بدون تعامل سازنده با ذینفعان شکل نمیگیرند.
از سوی دیگر، نارضایتی هر یک از این گروهها میتواند پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و اعتباری قابل توجهی برای سازمان ایجاد کند.
به همین دلیل، احترام به ذینفعان باید بخشی از راهبرد بلندمدت سازمان باشد، نه صرفاً واکنشی به بحرانها.
ارتباط این اصل با سایر اصول مسئولیت اجتماعی
اصل احترام به منافع ذینفعان با تمامی اصول دیگر ISO 26000 ارتباط مستقیم دارد.
🔹بدون شفافیت، ذینفعان نمیتوانند عملکرد سازمان را ارزیابی کنند.
🔹بدون پاسخگویی، اعتماد میان سازمان و ذینفعان شکل نمیگیرد.
🔹بدون رفتار اخلاقی، تعامل با ذینفعان به اقدامی تشریفاتی تبدیل خواهد شد.
همچنین رعایت حقوق بشر، احترام به قانون و پایبندی به هنجارهای بینالمللی نیز همگی در راستای حمایت از حقوق و منافع ذینفعان قرار دارند.
به همین دلیل، این اصل یکی از حلقههای اتصال تمامی اصول مسئولیت اجتماعی محسوب میشود.
احترام به ذینفعان و توسعه پایدار
توسعه پایدار زمانی محقق میشود که منافع نسل حاضر بدون آسیب رساندن به نسلهای آینده تأمین شود.
این هدف بدون توجه به ذینفعان امکانپذیر نیست.
سازمانی که آثار تصمیمهای خود را بر کارکنان، جامعه، محیطزیست و سایر ذینفعان بررسی میکند، معمولاً تصمیمهایی اتخاذ خواهد کرد که پایداری بیشتری داشته باشند.
به همین دلیل، احترام به منافع ذینفعان یکی از پایههای اصلی توسعه پایدار، حاکمیت شرکتی، گزارشهای پایداری و چارچوبهای نوین ESG نیز به شمار میرود.
جمعبندی
اصل احترام به منافع ذینفعان به سازمانها یادآوری میکند که موفقیت پایدار تنها با توجه به منافع سهامداران به دست نمیآید.
هر سازمان بخشی از یک جامعه گسترده است و تصمیمهای آن بر افراد و گروههای مختلف تأثیر میگذارد.
شناسایی ذینفعان، گفتوگوی مستمر با آنان، درک انتظارات مشروع، توجه به آثار تصمیمها و ایجاد تعادل میان منافع گروههای مختلف، از مهمترین الزامات این اصل در استاندارد ISO 26000 است.
سازمانی که احترام به ذینفعان را به بخشی از فرهنگ مدیریتی خود تبدیل کند، علاوه بر افزایش اعتماد و اعتبار، زمینه شکلگیری روابط پایدار، کاهش تعارضها و تحقق واقعی مسئولیت اجتماعی را نیز فراهم خواهد ساخت.
