رسانه مسئولیت اجتماعی؛ منیژه بازیار:دکتر محمد فاضلی، تحلیلگر اجتماعی و استاد دانشگاه، در سخنرانی اخیر خود در “اتاق بازرگانی ایران” و پیش از “مجمع فدراسیون مدیریت و مشاوران کسب و کار ایران”، با محوریت «مدیریت»؛ تعریفی نو و عمیق از جوهره مدیریت ارائه داد. او تأکید کرد که هدف نهایی مدیریت، چیزی جز ظهور عقل جمعی و دستیابی به خیر عمومی نیست. فاضلی، عقلانیت سازمانی را محصول دقیق توازن میان قدرت، اختیار و مسئولیت دانست و نسبت به معضل اصلی تصمیمگیری در کشور، یعنی وجود «مختارهای بیمسئولیت» و «مسئولان بیاختیار»، هشدار جدی داد.
مدیریت؛ هنر توزیع متوازن اختیار و مسئولیت
دکتر فاضلی در تبیین دیدگاه خود، مدیریت را فرآیند سامان دادن به روابط انسانی در سازمانها تعریف کرد. به باور وی، یک سیستم مدیریتی کارآمد، سیستمی است که در آن «قدرت، اختیار و مسئولیت» به شکلی متوازن توزیع شده باشند تا خروجی این تعادل، عقلانیت و خیر جمعی باشد. این عقلانیت میتواند ابزاری، جوهری یا معطوف به توسعه پایدار و محیط زیست باشد.
سازمان؛ شبکهای از انسان، روابط و هدف
فاضلی سازمان را مجموعهای پویا از افراد معرفی کرد که در چارچوب مشخصی از روابط، قواعد و ابزارها برای رسیدن به اهداف مشترک فعالیت میکنند. او با استفاده از یک مدل تحلیلی ساده، عناصر اصلی سازمان را مشخص نمود:
* H (انسان/نیروی انسانی): کیفیت و کمیت افراد.
* R (روابط): نحوه تعامل و ارتباطات میان اعضا.
* R (قواعد): مقررات و چارچوبهای حاکم.
* T (ابزار): امکانات و وسایل مورد نیاز.
* T (اهداف): مقاصد و غایات مشترک.
نکتهی حیاتی از نگاه او اینجاست که: «اگر روابط انسانی مختل شود، تمام اجزای دیگر، از ابزارها گرفته تا هدفگذاری، دچار مشکل خواهند شد.» بنابراین، مدیریت در هستهی خود، ساماندهی به روابط است تا زمینه برای ظهور عقلانیت فراهم شود.
تجزیه و تحلیل سازمان در پنج محور
وی برای ارزیابی و اصلاح یک سازمان، پنج محور اصلی را پیشنهاد داد که تعیینکننده وضعیت موجود و وضعیت مطلوب سازمان هستند: کیفیت افراد، کیفیت روابط، قواعد حاکم، کارآمدی ابزارها و تناسب اهداف با خیر جمعی. به گفته وی، فاصله بین «وضعیت موجود» و «وضعیت مطلوب»، همان مسئلهای است که مدیران باید برای حل آن تلاش کنند.
گفتوگو؛ خون جاری در رگهای مدیریت
فاضلی قاطعانه اعلام کرد که مدیریت بدون گفتوگوی مؤثر امکانپذیر نیست. گفتوگوی مؤثر از دیدگاه او به معنای پرسشگری منظم و مستمر دربارهی تمامی عناصر سازمان (افراد، روابط، قواعد و اهداف)، در قالب گزارشهای مسئولیتآور است. او پنج ویژگی کلیدی برای یک گفتوگوی سازمانی مؤثر برشمرد که شامل: تمرکز بر موضوع مشخص، مسئولیتپذیری افراد مختار، استمرار و گستردگی، روشمندی و قابلیت ارزیابی عقلانی، و در نهایت، امکان ابطال یا بازتولید نتایج میباشد.
نقد برنامههای توسعه: آرزوهای بیاختیار
وی با رویکرد تحلیلی، برنامههای توسعهی کشور را نقد کرد. او سندهایی نظیر کاهش تورم از ۴۵ درصد به ۸ درصد را تنها یک «آرزو» دانست، مگر اینکه «اختیار و مسئولیت واقعی برای تحقق آن وجود داشته باشد.» به باور او، بسیاری از اسناد توسعه به دلیل فقدان هدفگذاری روشن و نبود فرآیند گفتوگوی مؤثر، هرگز به نتایج عملی و ملموس نمیرسند.
مدیر خوب، بسترساز عقل است
در جمعبندی نهایی، دکتر فاضلی وظیفهی اصلی مدیر را ایجاد شرایط برای بروز عقل جمعی دانست. او نتیجهگیری کرد: «کشور زمانی بد مدیریت میشود که عقل امکان ظهور ندارد؛ نه به این معنا که افراد عقل ندارند، بلکه شرایط، مولد بیعقلی است.» مدیران موفق کسانی هستند که با برقراری تعادل میان قدرت، اختیار و مسئولیت، زمینهی شکوفایی استعدادها و ظرفیتهای شناختی کل سازمان را فراهم میکنند.
ساناز تارات_انجمن ملی مسئولیت اجتماعی
