بهروز بهزاد در گفت وگو با«رسانه مسئولیت اجتماعی»:ایران هماکنون در حال تجربه مشکلات جدی آب است. خشکسالیهای مکرر توأم با برداشت بیش از حد آبهای سطحی و زیرزمینی از طریق شبکه بزرگی از زیرساختهای هیدرولیکی و چاههای عمیق، وضعیت آب کشور را به سطح بحرانی رساندهاست. از نشانههای این وضعیت خشک شدن دریاچهها، رودخانهها و تالابها، کاهش سطح آبهای زیرزمینی، فرونشست زمین، تخریب کیفیت آب، فرسایش خاک، بیابانزایی و طوفانهای گرد و غبار بیشتر است. در اوت ۲۰۱۹ برابر با مرداد ۱۳۹۸ طبق جدیدترین برآورد «مؤسسه منابع جهان» در «اطلس خطرات آبی» ایران در رده چهارم بعد از قطر، اسرائیل و لبنان در نزدیک شدن به «روز آخر» یعنی روزی که منابع آبی در آن ممکن است به پایان برسد، قرار دارد. منابع آب ایران بهطور جدی از ساختار نامناسب مدیریت آب رنج میبرد. در بخش آب، تعدد ذینفعان و تنظیم منابع آب بهطور طبیعی با درگیریها و رقابتها همراه است. سازمان حفاظت محیط زیست ایران، مسئول حفاظت از محیط زیست کشور، قدرت سیاسی محدودی دارد و فاقد ظرفیت مورد انتظار برای اجرای مقررات جلوگیری از آسیبهای محیط زیستی است. همچنین ساختار سلسله مراتبی سیستم مدیریت آب در ایران فرصتهایی را برای فساد و ناکارآمدی جدی در تبدیل تصمیمات به عمل، ایجاد میکند. به همین دلیل و برای بررسی نقش مسئولیت اجتماعی در زمینه بحران بی آبی«رسانه مسئولیت اجتماعی» با دکتر بهروز بهزاد کارشناس محیط زیست گفت وگو کرده که در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.
مسئولیت اجتماعی چه نقشی در کنترل و مهار خشکسالی و بی آبی در آینده خواهد داشت؟
خشکسالی جز پدیده های طبیعی است که در مقاطع مختلف در کشور ما رخ می دهد. به همین دلیل نیز مردمان این سرزمین از گذشته دور و حتی هزاران سال پیش راه حل های هوشندانه ای را برای مقابله با خشک سالی در نظر گرفته اند.به عنوان مثال احداث قنات ها یکی از این راه حل ها بوده است. از سوی دیگر احداث سدهای کوچک برای جمع آوری سیلاب های ناشی از بارندگی در پشت آنها از دیگر راه حل هایی بوده که در تاریخ ایران مورد استفاده قرار گرفته است.در شرایط کنونی بسیاری از این راه حل ها را در دانشگاه های معتبر جهان به عنوان روش های ایرانی تدریس می کنند. این مسأله به خوبی نشان می دهد که ما از گذشته تاکنون با این مشکل مواجه بوده ایم و تا قبل از ورود به عصر تکنولوژی و صنعت ایرانیان از همین راه های موثر و هوشمندانه برای مقابله به خشکسالی استفاده می کردند.
متأسفانه با پیشرفت علم و تکنولوژی ما به تجهیزات و امکاناتی دسترسی پیدا کردیم که به راحتی می توانیم هر میزان آب که تمایل داشته باشیم از دل زمین بیرون بکشیم و از آن استفاده کنیم.از سوی دیگر آموزش های لازم برای شناخت آب و روش های استفاده از آن صورت نگرفته است.به همین دلیل نیز مردم جامعه هنوز نسبت به ارزش های این منبع طبیعی ارزشمند ناآگاه هستند.در شرایطی کنونی مردم ایران یکی از کشورهایی هستند که بیشترین مصرف آب را دارند و مصرف سرانه آب آنها نسبت به کشورهای دیگر بالاتر است.عدم آگاهی ما در این زمینه به عدم مسئولیت پذیری اجتماعی منجر شده و به همین دلیل نسبت به منابع آب مسئولیت اجتماعی نداریم.کار به جایی رسیده که در مقابل پدیده خشکسالی که هزاران سال در ایران قدمت داشته آسیب پذیر شده ایم و امروز با یک تهدید بسیار جدی برای تداوم حیات در سرزمین ایران مواجه هستیم.
*ریشه سیاست های اشتباه در زمینه بی آبی در کجاست؟آیا در برنامه ریزی های مرتبط با مسأله آب مسئولیت اجتماعی در نظر گرفته شده است؟
در حال حاضر بسیاری از کشورها که در قسمت خشک اقلیم جهانی قرار گرفته اند ، برای مقابله با این امر سال ها است که فعالیت هایی را شروع کرده اند اما متاسفانه کشور ما تاکنون هیچ اقدام موثری از خود نشان نداده است. خطر خشکسالی های گسترده در کشور بسیار جدی است و باید حتماً الگوی مصرف آب تنظیم شود. اگر این اتفاق رخ ندهد شما شاهد مهاجرت های عظیم انسانی به دلیل پیامدهای سوء مدیریت آب در کشور خواهید بود. مردم ما جزو بهترین های جهان هستند و شایسته است تا از طریق مسئولین دولتی و مشورت با کارشناسان واقعی و دانشگاهیان مسئله را تحلیل کرده و برنامه ریزی های کوتاه مدت و بلند مدتی را برای آموزش به مردم از طریق رسانه ها در دستور کار قرار دهیم.
مسئولین حوزه آب در وزارت نیرو نیز اقدامات خوبی تاکنون انجام داده اند اما بحث بر سر این است که به طور مثال در زمینه حفر چاه در حال حاضر ارگان های مختلفی مجوز این کار را می دهند که این اشتباه است و باید همه این ارگان ها تجمیع شده و فقط یک نهاد آن هم با کارشناسی های دقیق مجوز حفر چاه آب را صادر کند. من با توجه به همکاری های بسیاری که با مسئولان داشته ام این واقعیت را متاسفانه دیده ام که در بین مسئولین کشور کسانی که به طبیعت اعتقاد داشته باشند کمتر دیده می شوند ؛حتی کسانی مسئولیت حفظ محیط زیست را دارند هم اصولا مفهوم محیط زیست را دقیقا نمی شناسند و به آن اعتقادی ندارد.
*چگونه می توانیم با تحقق مسئولیت اجتماعی این بحران را کنترل کنیم؟ مسئولیت اجتماعی چه ابزارهایی در این زمینه در اختیار ما قرار می دهد؟
مسئولیت اجتماعی در این زمینه مهم ترین نقش را ایفا می کند.تک تک مردم جامعه در زمینه بی آبی مسئولیت دارند.در مصرف و استفاده از منابع آبی نیز همین رویکرد وجود دارد.نمی توان با قوانین سخت گیرانه اسرافی که در زمینه منابع آب صورت می گیرد را از بین برد. راهی که برای ما باقی می ماند آگاه کردن مردم نسبت به دانش آب است.این نکته را نیز باید در نظر گرفت که مسأله آب با سرنوشت آنها ارتباط مستقیمی دارد.چشم اندازی که بنده می بینم شرایطی را در کشور وجود خواهد آورد که ما با یک ورشکستگی آبی مواجه خواهیم شد.به همین دلیل مسئولیت اجتماعی مهم ترین عامل در زمینه مقابله با این اسراف است.حتی در اروپا که مانند ما با بی آبی مواجه نیستند آموزش های لازم به مردم در زمینه مصرف آب داده شده و به همین دلیل سیاست ها و برنامه های لازم طراحی شده است.نقش رسانه های گروهی در آموزش و آگاهی رسانی به مردم بسیار حایز اهمیت است.
