سارا گلستانی آسیب شناس حوزه خانواده در گفت وگو با«رسانه مسئولیت اجتماعی»:
مسئولیت اجتماعی رویکردی است که در فرایند شکل گیری شخصیت فرد در محیط خانواده به وجود می آید.به همین دلیل نیز خانواده نقش تعیین کننده ای در تقویت مسئولیت فردی و به تبع آن جمعی دارد. به همین دلیل و برای بررسی این موضوع«رسانه مسئولیت اجتماعی» با سارا گلستانی روانشناس و آسیب شناس در حوزه خانواده گفت وگو کرده که در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.
*مسئولیت اجتماعی چه ارتباطی با نهاد خانواده پیدا می کند؟
ریشه مسئولیت اجتماعی در درون خانواده شکل می گیرد.هنگامی مسئولیت اجتماعی در درون خانواده و فرد نهادینه شود که والدین به فرزندان خود این پیام را داده باشند که با یک گروه هستیم و در راستای یک هدف مشترک حرکت می کنیم.این اتفاق باید در فرایند تربیت فرزند و پاسخ دادن به نیازهای فرزند وجود داشته باشد. مسئولیتپذیری با قدرت تشخیص و تصمیمگیری عجین است. نمیتوان کودکی را در منزل مسئول دانست، ولی وی را متناسب با سن و توانایی شناختی وی فاقد قدرت تجزیه و تحلیل و تصمیم گیری شناخت. بنابراین توانایی تمیز و تشخیص، قدرت تصمیمگیری و حس مشارکت در تصمیمات خانواده اجزاء جدانشدنی مسئولیتپذیری میباشند که عناصر اولیه آن در نهاد خانواده شکل میگیرد. نهاد جامعه نیز بهعنوان یک خانواده بزرگتر در انتظار ورود افرادی از خانواده به جامعه است که چنین استعدادها و مهارتهایی در اعضا آن شکل گرفته و تقویت شده باشد. در جامعه موضوع مسئولیتپذیری دامنه گستردهتر، ابعاد متنوع تر و پیچیدهتری به خود میگیرد. مسئولیتپذیری تمام اعضا آن نسبت به یگدیگر، نسبت به همسایهها، نسبت به سایر اعضا جامعه، نسبت به مسئولین، نسبت به تصمیماتی که در شهر، منطقه، استان و کشور از مصادیق آن میباشد. شهروند مسئول، منافع خود و دیگران را در تعارض نمیبیند. شهروند مسئول همواره در صدد رابطه برد- برد است. رابطهای که منافع خود و همسایه خود در آن لحاظ شده باشد.
*از چه راه هایی می توان مسئولیت اجتماعی را در درون فرزندان نهادینه کرد؟
اگرهر یک از افراد خانواده به درستی محدوده وظایف، اختیارات و محدوده عملکرد خود را بشناسند و مطابق آن عمل نمایند این رویکرد به درون جامعه نیز منتقل می شود. نکته مهم اینکه تقسیم مسؤولیت ها به معنای تعیین ارزشمندی و کرامت افراد نیست، بلکه بر اساس توانمندی هاست که هر مسؤولیتی مشخص می گردد. یکی از موضوعات مهمی که در حوزه تربیت فرزند مطرح است، مسئولیت پذیری است که یک عنصر برجسته در موفقیت انسان است. حال سوال این است که در چه سنی می توانیم از بچه ها توقع انجام کاری را داشته باشیم. طرح این مسئله در زمان های که والدین بیش از حد به برآوردن نیازهای کودک می پردازند و حتی کارهای شخصی فرزندان خود را انجام می دهند و نیز آنها هم در انجام کارهای شخصی شان را تا جای ممکن تعلل می کنند، بسیار ضروری است. زیرا اگر کودک طی سال رهای رشد و تکامل خود هرگز درنیابد که در چارچوب خانواده وظایف و مسئولیت هایی برعهده دارد، بدیهی است که در دوران بزرگسالی از زیر بار وظایف و مسئولیت های خود از جمله مسئولیت اجتماعی شانه خالی خواهد کرد. مسئولیت پذیر بودن فرزندان میتواند ارتباط مستقیمی با دیگر افراد خانواده داشته باشد چراکه اگر فرزندی در یک خانواده با مسئولیت رشد و نمو کند به ناچار او هم مسئولیتپذیری را از پدر و مادر خود یاد خواهد گرفت و اگر ببیند در خانواده به این امر مهم اهمیت چندانی نمیدهند، خود نیز مسئولیتپذیر نمیشود. والدین میتوانند به عنوان سرمشق و الگویی بسیار قوی و محکم، خود با رفتاری که حاکی از مسئولیتپذیری است و با اتخاذ تدابیر آموزشی مناسب زمینه پرورش این حس را در فرزندان به وجود بیاورند. برای ایجاد روحیه مسئولیتپذیری در کودک باید شرایط روحی و روانی فرزندان خود را بدانند و تلاش کنند موقعیتها و زمانهای مناسبی را برای قبول کردن مسئولیت در آنان فراهم آورند و در آخر انتظارات خود را متناسب با سن و سالشان به طور دقیق، روشن و عاری از هر گونه تحمیل و کنایه ای بیان کنند. باید این نکته را یادآور شد که داشتن این حس مهم در فرزندان میتواند هدفمند باشد و داشتن برنامهریزی و گرفتن تصمیمهای مناسب در زندگی را در وجود کودک نهادینه کرد.
*چه موانعی در مسیر نهادینه شدن مسئولیت اجتماعی در فرد در محیط خانواده وجود دارد؟چالش های اجتماعی و اقتصادی به چه میزان در این زمینه تأثیرگذار هستند و راهکار شما چیست؟
مسئولیت اجتماعی فردی شامل شرکت هر فرد در اجتماعی که در آن زندگی میکند است. می توان گفت نسبت علاقهمندی هر شخص به اتفاقاتی که در جامعه میافتد و شرکت فعال برای حل برخی از مشکلات محلی است. هر جامعه ای زندگی خود را دارد که این نیز دائم در حال تغییر است و هر کدام از ما میتوانیم به طرق مختلف در این تغییر شرکت کنیم، مثلاً با شرکت درکارهای عام المنفعه و نیز سروسامان دادن به محله ای که در آن زندگی میکنیم و یا با شرکت در برگزاری مراسمها؛ مسئولیت اجتماعی فردی را میتوان با کارهای خیریه برای حل مشکلات و مسائل مهم اجتماعی، فرهنگی و محیطی تعریف کرد. بخشش و کار خیر راههای مختلفی دارد. به عنوان مثال در شرکت ها فراهم کردن آرامش و آسایش کارمندان و یا در حوزه فردی بخشیدن کالا یا پرداخت وجه نقد برای کمک به طبقات نیازمند. مسئولیت اجتماعی فردی اساس مسئولیت اجتماعی گروهی است زیرا یک اجتماع از افرادی تشکیل شده است و در نتیجه فرهنگ مسئولیت اجتماعی را مشخص میکند. این رابطه آمیخته بین مسئولیت اجتماعی گروهی و مسئولیت اجتماعی فردی است. افراد از نظر اجتماعی مسئولیتپذیرتر شده و درواکنش به این اجتماع ها باید برای برآوردن نیازهای افراد مسئولیتپذیری اجتماعی بیشتری پیدا کنند.
