✍️سید رضا جمشیدی
رئیس کمیته ارتباطات کمیسیون مسئولیت اجتماعی اتاق بازرگانی ایران
در تقویم زندگی ما، برخی روزها تنها برای یادآوری تاریخها و برگزاری مراسمات نیستند، بلکه فرصتی طلاییاند برای بازگشت به «اصل»؛ بازگشتی به ریشههایی که شاید در هیاهوی دنیای مدرن، سرعت سرسامآور زندگی شهری و رقابتهای بیامان اقتصادی، در گوشهای فراموش شده باشند.
هشتم شهریور، میلاد پیامبر مهربانی، حضرت رسول اکرم (ص)، برای ما چیزی فراتر از یک مناسبت مذهبی است؛ این روز، تاملگاهی است تا دوباره به پرسشی بنیادین و حیاتی پاسخ دهیم: «هدف نهایی از تمام این تلاشها، دوندگیها و کسب موفقیتها در این جهان، واقعاً چیست؟»
اگر با دقت و تامل به پیام بلند پیامبر اکرم (ص) بنگریم، متوجه میشویم که محوریت تمام تحولات ایشان بر یک کلمه استوار بود: «اخلاق».
اما اخلاقی که ایشان مطرح کردند، نه در قالب دستورالعملهای خشک و محدود به چهاردیواری اماکن مذهبی، بلکه در قالب مهرورزی، شفقت، تواضع و نگاهی عمیقاً انسانی به تکتک موجودات تجلی یافت.
ایشان به ما آموختند که انسانیت، تنها با اخلاق تعریف میشود. به عبارت دیگر، هر جا که اخلاق رنگ ببازد، ما شاید با یک موجود زیستی یا یک مهره در ماشین اداری روبهرو باشیم، اما هرگز با یک «انسان» به معنای واقعی کلمه مواجه نخواهیم شد.
امروز در دنیای مدرن کسبوکار و مدیریت، ما با اصطلاحی روبهرو هستیم به نام مسئولیت اجتماعی شرکتها. اگر با کمی تامل به این مفهوم مدرن و غربی بنگریم، میبینیم که در حقیقت، مسئولیت اجتماعی چیزی نیست جز بازگشت به همان آرمانهای دیرینهای که پیامبر اسلام بر آن تاکید داشتند؛ اما این بار با گفتمانی جدید، زبان مدیریت و در قالبی متناسب با نیازهای پیچیده قرن بیست و یکم.
زمانی که ما در سازمانها از مسئولیت اجتماعی صحبت میکنیم، در واقع در حال فریاد زدن این حقیقتیم که یک سازمان یا یک فرد، نباید تنها به دنبال «سود خالص» و ارقامی باشد که در ترازنامههای سالانه ثبت میشوند.
سود واقعی، سودی است که در کنارش، لبخند یک نیازمند، حفظ یک درخت، یا آرامش و کرامت یک محیط کاری گنجانده شده باشد.
در واقع، مسئولیت اجتماعی همان «اخلاق در عمل» است. همان پیامی که پیامبر اکرم (ص) برای تمام بشریت آوردند: اینکه انسانیت با اخلاق عجین شده است و هیچ موفقیتی که با تخریب محیط زیست، آزار دادن دیگران یا نادیده گرفتن حقوق انسانی به دست بیاید، موفقیت نیست؛ بلکه یک شکست سخت در ترازوی انسانیت است.
بسیاری از ما در دنیای امروز، به اشتباه تصور میکنیم که برای رسیدن به قلههای اقتصادی و کسب موفقیتهای شغلی، باید سختگیرتر، بیرحمتر و شاید حتی بیتفاوتتر باشیم. گویی تصور میشود برای برنده شدن در بازی بازار، باید قلبمان را در ورودی شرکت جا بگذاریم.
اما حقیقت این است که هر ماه و هر سال، ما در مسیر زندگیمان با این حقیقت تکاندهنده روبهرو میشویم که منابع اقتصادی، تنها ابزاری برای رسیدن به سعادتاند، نه هدف نهایی.
وقتی کسبوکار ما، زندگی ما و تعاملات اجتماعی ما از مسیر اخلاق خارج شود، ما تبدیل به ماشینهایی میشویم که فقط میبلعد و تولید میکند، اما هرگز طعم واقعی «زندگی» و «آرامش» را نمیچشد.
پیامبر مهربانی به ما یاد داد که مهرورزی، یک انتخاب یا یک لطف اختیاری نیست، بلکه یک «ضرورت» برای بقای روح انسان است.
این مهرورزی باید در تمام لایههای زندگی ما جاری باشد؛ در محیط کار، در برخورد با همکارانی که شاید هر روز با آنها مواجه میشویم، در تعامل با مشتریانی که گاهی سختگیر هستند و حتی در نگاه ما به طبیعت و محیط زیست.
مسئولیت اجتماعی ما یعنی اینکه بدانیم هر تصمیمی که در اتاقهای مدیریت میگیریم، هر قراردادی که امضا میکنیم و هر استراتژی جدیدی که ترسیم میکنیم، اثری مستقیم بر زندگی یک انسان در جای دیگر یا بر آینده زمین و فرزندانمان دارد.
این همان «هشیاری اخلاقی» است که پیامبر اکرم (ص) بر آن تاکید داشتند و امروز ما آن را با نامهای مختلفی چون «پایداری» یا «سرمایهگذاری اجتماعی» میشناسیم.
ما باید به این باور عمیق برسیم که اخلاق، هرگز مانع پیشرفت نیست، بلکه تنها تضمینکننده پایداری و دوام این پیشرفت است. پیشرفتی که در آن، محیط زیست قربانی سودهای زودگذر نشود و انسانیت، در برابر ارقام، جداول مالی و نمودارهای رشد، فراموش نشود.
هر فعالیتی که در راستای بهبود کیفیت زندگی انسانها و حفظ کرامت آنها باشد، در واقع تجلی بخشی از همان پیام مهربانی است که قرنها پیش در قلب حجاز طنینانداز شد و امروز در قالب مسئولیت اجتماعی، در قلب سازمانهای پیشرو جهان میتپد.
اگر بخواهیم صادقانه به خودمان نگاه کنیم، میبینیم که بسیاری از بحرانهای امروز جهان، از تغییرات اقلیمی گرفته تا شکافهای طبقاتی عمیق، همگی نتیجه یک چیز هستند: «سود بدون اخلاق».
پیامبر اکرم (ص) راه نجات را در پیوند دوباره میان «کار و اخلاق» دیدند. ایشان به ما آموختند که دست بخشنده، دست گیرنده را تکریم میکند و اینکه خیر انسانها در خیر جامعه است. این یعنی ما نمیتوانیم در حالی که جامعه یا محیط زیست در حال تخریب است، ادعای موفقیت و سعادت کنیم.
به مناسبت میلاد پیامبر اکرم (ص)، بیایید عهد ببندیم که در هر جایگاه شغلی و اجتماعی که هستیم، اخلاق را نه به عنوان یک گزینه یا یک توصیه اخلاقی، بلکه به عنوان «شرط لازم» برای هر گامی قرار دهیم. بیایید یاد بگیریم که مهربانی، قدرتمندترین ابزار تغییر در جهان است.
مهربانی با یک کارمند، حمایت از یک کسبوکار کوچک در کنار سازمان ما، یا کاهش ردپای کربنی شرکت ما در محیط زیست، همگی تکههایی از یک پازل بزرگ به نام «مسئولیت اجتماعی» هستند که در نهایت به همان پیام مهربانی ختم میشود.
به یاد داشته باشیم که در نهایت، وقتی پردههای زندگی بسته شود، آنچه از ما باقی میماند، نه ترازنامههای مالی پر سود و نه عناوین شغلی پر زرق و برق، بلکه اثرات مهربانی ما بر زندگی دیگران است.
انسانیت، تنها در سایه اخلاق تعریف میشود و ما در مسیر مسئولیت اجتماعی، در حقیقت در حال بازگشت به همین تعریف اصیل و پاک از انسان بودن هستیم. بیایید در این روزهای مهر و رحمت، دوباره یاد بگیریم که چگونه با مهرورزی، دنیای اطرافمان را به جای داشتن، به «بودن» و «بخشیدن» تبدیل کنیم.