✍عباس نتاج
راهبر گروه تخصصی ارتباطات و رسانه انجمن ترویج فرهنگ مسئولیت اجتماعی
همزمان با گسترش اخبار منفی و افزایش بیاعتمادی مخاطبان، رویکرد «روزنامهنگاری سازنده» (Constructive Journalism) در بسیاری از کشورهای جهان به یکی از جریانهای اثرگذار رسانهای تبدیل شده است؛ رویکردی که ضمن حفظ اصول حرفهای روزنامهنگاری، علاوه بر بیان مشکلات، راهحلها، تجربههای موفق و چشماندازهای امیدبخش را نیز در کانون توجه قرار میدهد.
روزنامهنگاری سازنده در سالهای اخیر به عنوان یکی از مهمترین نوآوریهای حوزه رسانه در کشورهای مختلف توسعه یافته و هدف آن، ارتقای کیفیت اطلاعرسانی، افزایش اعتماد عمومی و تقویت مشارکت اجتماعی عنوان شده است.
برخلاف تصور رایج، این رویکرد به معنای انتشار اخبار مثبت یا نادیده گرفتن بحرانها نیست؛ بلکه خبرنگاران تلاش میکنند علاوه بر تشریح دقیق مسائل، راهکارهای عملی، تجربههای موفق، ظرفیتهای موجود و نقش شهروندان در حل مشکلات را نیز بررسی کنند. متخصصان رسانه معتقدند این شیوه، مخاطبان را از حالت انفعال خارج کرده و زمینه مشارکت بیشتر آنان در حل مسائل اجتماعی را فراهم میکند.
پژوهشهای بینالمللی نشان میدهد مخاطبان رسانههایی که از رویکرد روزنامهنگاری سازنده استفاده میکنند، اعتماد بیشتری به اخبار داشته و تمایل بالاتری برای دنبال کردن گزارشهای تحلیلی و مشارکت در گفتوگوهای عمومی از خود نشان میدهند.
دانمارک از پیشگامان این حوزه به شمار میرود و سازمان Constructive Institute با همکاری دانشگاه آرهوس، آموزش روزنامهنگاران و توسعه این رویکرد را در سطح جهانی دنبال میکند. در هلند نیز شبکه بینالمللی Solutions Journalism Network با ارائه آموزش و انتشار نمونههای موفق، به گسترش روزنامهنگاری راهحلمحور کمک کرده است.
در بریتانیا، BBC و The Guardian در برخی پروژههای رسانهای خود از اصول روزنامهنگاری سازنده و راهحلمحور بهره گرفتهاند. همچنین رسانههایی مانند The Correspondent در هلند، Positive News در بریتانیا، Squirrel News در آلمان و Fix The News در استرالیا از نمونههای شناختهشده رسانههایی هستند که این رویکرد را بهصورت تخصصی دنبال میکنند.
کارشناسان ارتباطات معتقدند در عصر شبکههای اجتماعی و انتشار گسترده اطلاعات، روزنامهنگاری سازنده میتواند ضمن افزایش سرمایه اجتماعی رسانهها، به تقویت مسئولیت اجتماعی، ارتقای سواد رسانهای، کاهش ناامیدی عمومی و توسعه فرهنگ گفتوگوی مبتنی بر راهحل در جوامع کمک کند.
به باور صاحبنظران، آینده رسانههای حرفهای تنها در سرعت انتشار اخبار خلاصه نمیشود، بلکه در توانایی آنها برای ارائه تحلیلهای عمیق، روایتهای متوازن و معرفی راهکارهای مؤثر برای حل مسائل جامعه رقم خواهد خورد؛ مسیری که روزنامهنگاری سازنده آن را به یکی از مهمترین روندهای نوین رسانهای جهان تبدیل کرده است.
