تحریریه رسانه مسئولیت اجتماعی-احسان انصاری: بانکهای دولتی در ایران در سالهای اخیر اهتمام جدیتری به مسئولیت اجتماعی به عنوان یکی از مفاهیم مدرن بانکداری داشتهاند و هر ساله نیز بودجه مسئولیت اجتماعی خود را افزایش میدهند.
با این وجود آنچه به عنوان بودجه مسئولیت اجتماعی بانکها مصوب میشود در نهایت یا در امور جاری بانکها مورد استفاده قرار میگیرد و یا اینکه صرف اقداماتی میشود که بیشتر جنبه تبلیغاتی و نمایشی دارد.
به عنوان مثال بانک ملت برای سال قبل هزینه مسئولیت اجتماعی ۴۰۰ میلیارد تومانی تصویب کرده بوده که طبق اعلام این بانک، ۳۴.۹ میلیارد تومان هزینه کرده و برای سال جاری نیز در مجمع ۳۱ تیر ماه ۸۰۰ میلیارد تومان به تصویب رسانده است.
طبق اعلام بانک ملت، منابع اختصاصیافته به مسئولیتهای اجتماعی در سال ۱۴۰۴ در بخشهای مختلف آموزشی، فرهنگی، درمانی و حمایتی هزینه شده است. مهمترین اقدامات این بانک در این حوزه شامل موارد زیر است:
🔹 مشارکت در ساخت کلاسهای درس در استانهای کمبرخوردار
🔹 مشارکت در تکمیل مدارس و تأمین ملزومات آموزشی مناطق محروم
🔹 مشارکت در برگزاری مراسم فرهنگی، ملی و مذهبی
🔹 کمک به تأمین تجهیزات دانشگاهی
🔹 حمایت از توسعه زیرساختهای ورزشی
🔹 مشارکت در احداث مراکز درمانی
🔹 حمایت از خانوادههای دارای بیماران صعبالعلاج
🔹 تکریم خانوادههای معظم شهدا
بانک ملت همچنین اعلام کرده برای سال ۱۴۰۵ سقف هزینههای مسئولیت اجتماعی به ۱۳۰ میلیارد تومان افزایش یافته است. این بودجه در راستای توسعه فعالیتهای عامالمنفعه و حمایت از طرحهای آموزشی، فرهنگی، سلامت، عمرانی و امدادی در سراسر کشور هزینه خواهد شد.
نکته مهم در این زمینه اینکه در شرایطی که کشور با بحران های متعدد زیست محیطی و به خصوص بحران آب مواجه است بانک ملت بدون توجه به این چالش ها، بودجه مسئولیت اجتماعی خود را در زمینه های کم اهمیت تری هزینه کرده است.
بانک صادرات نیز جزئیات برنامههای خود در حوزه مسئولیتهای اجتماعی برای سال ۱۴۰۵ را تشریح کرده است.
بررسی ها نشان میدهد بیشترین پرداختهای بانک صادرات در سال ۱۴۰۴ به حوزههای زیر اختصاص یافته است:
🔹حمایت از مؤسسات خیریه: ۱۷۷,۶۰۰ میلیون ریال (۱۷.۷۶ میلیارد تومان)
🔹حمایت از مؤسسات فرهنگی: ۱۲۲,۳۰۰ میلیون ریال (۱۲.۲۳ میلیارد تومان)
🔹حمایت از مراکز پزشکی و درمانی: ۱۲۳,۹۸۲ میلیون ریال (۱۲.۴ میلیارد تومان)
🔹حمایت از برگزاری مراسم و موکبهای مذهبی: ۱۱۵,۷۰۰ میلیون ریال (۱۱.۵۷ میلیارد تومان)
🔹حمایت از کانونها و مراسم مذهبی: ۵۵,۰۰۰ میلیون ریال (۵.۵ میلیارد تومان)
🔹حمایت از فعالیتها و گردهماییهای علمی: ۲۱,۴۵۴ میلیون ریال (۲.۱۵ میلیارد تومان)
🔹حمایت از فعالیتهای ورزشی: ۲,۴۴۶ میلیون ریال (حدود ۲۴۵ میلیون تومان)
🔹بخشودگی جرایم مشتریان معسر و ناتوان: ۲,۴۵۹ میلیون ریال (حدود ۲۴۶ میلیون تومان)
این گزارش به خوبی نشان می دهد که بانک صادرات از بودجه مسئولیت اجتماعی خود در زمینه تقویت جامعه محلی،محیط زیست و توسعه پایدار در مناطق محروم استفاده نکرده است.
بانک تجارت نیزدر سال ۱۴۰۴، در مجموع ۹۵۸ میلیارد و ۲۷۶ میلیون ریال در حوزه مسئولیت اجتماعی هزینه کرده است.
مطابق جدول منتشرشده (ارقام جدول به میلیون ریال است)، مهمترین پرداختهای انجامشده عبارتاند از:
🔹کمکهزینه به قشر بازنشسته: ۲۷۵٬۸۸۲ میلیون ریال
🔹کمکهزینه به خانوادههای متوفیان نیازمند: ۱۴۶٬۶۵۰ میلیون ریال
🔹کمک به افراد و خانوادههای دارای بیماریهای پرهزینه و صعبالعلاج: ۸۴٬۳۶۶ میلیون ریال
🔹کمکهزینه ازدواج جوانان نیازمند: ۷۸٬۰۹۹ میلیون ریال
🔹کمک به ایثارگران و خانوادههای دارای بیماریهای خاص: ۶۵٬۹۵۴ میلیون ریال
🔹حمایت مالی از استادان برگزیده: ۶۳٬۷۳۷ میلیون ریال
🔹کمکهزینه به بیماران دیابتی: ۵۷٬۳۰۹ میلیون ریال
🔹حمایت از بیماران از طریق خانه امید و مؤسسه محک: ۱۴۶٬۰۰۰ میلیون ریال
🔹سایر حمایتها شامل مشارکت در درمان، حمایت از دانشگاهها، کمک به احداث مدرسه و سایر اقدامات عامالمنفعه: ۴۰٬۲۷۹ میلیون ریال
رویکرد بانک تجارت بیش از آنکه در راستای مسئولیت اجتماعی باشد جنبه خیریه داشته و نمایشی داشته است. در واقع این بانک تنها بودجه ای را به عنوان مسئولیت اجتماعی مصوب کرده تا در زمره بانکهای دولتی که در زمینه مسئولیت اجتماعی فعالیت میکنند قلمداد شود و هدف دیگری نداشته است.
واقعیت این است که مسئولیت اجتماعی در صنعت بانکداری، فراتر از پرداختهای خیرخواهانه و صدقات است و به معنای ادغام دغدغههای اجتماعی، محیط زیستی و اخلاقی در استراتژیهای کلان کسبوکار به خصوص حمایت و تسهیلگری مالی است. در ایران، علیرغم فعالیتهای گسترده بانکها در حوزههای حمایتی، اما در سطح برنامهریزی استراتژیک و راهبرد در راستای ماموریت بانکها، شکافهای عمیقی مشاهده میشود که منجر به عدم دستیابی به نتایج پایدار شده است.
بزرگترین اشتباه برنامهریزی در بانکهای داخلی، یکی دانستن مسئولیت اجتماعی با فعالیتهای خیرخواهانه است. بسیاری از بانکها تصور میکنند پرداخت مبالغی برای کمک به نیازمندان یا حمایت از یک پروژه ساختمانی در مناطق محروم، اجرای مسئولیت اجتماعی است.
این رویکرد باعث میشود اقدامات بانکها اتفاقی و کوتاهمدت و واکنشی باشد و تأثیری بر تغییر ساختاری جامعه یا بهبود برندینگ بلندمدت بانک نگذارد.
نکته دیگر اینکه بانکها در ایران اغلب در حوزههایی سرمایهگذاری اجتماعی میکنند که با تخصص آنها یعنی خدمات مالی همپوشانی ندارد. برای مثال، حمایت از یک رویداد ورزشی در حالی که نرخ سواد مالی جامعه پایین است یا دسترسی اقشار محروم به تسهیلات خرد دشوار است، یک برنامهریزی اشتباه است.
از سوی دیگر در برنامهریزیهای بانکی در ایران، معیارهای موفقیت معمولاً بر اساس میزان هزینه شده تعریف میشود نه اثربخشی.به عنوان مثال: پرداخت ۱ میلیارد تومان به سازمان بهزیستی و نه بر اساس میزان اثرگذاری مانند ایجاد اشتغال برای ۱۰۰ خانواده یا اموزش سواد مالی و سرمایه گذاری سرمایههای خرد.
به همین دلیل نیز بسیاری از برنامههای مسئولیت اجتماعی در ایران با هدف رابطه با مراکز فرهنگی و بهبود وجهه ظاهری طراحی میشوند. این امر منجر به اجرای پروژههای پرزرقوبرق اما کماثر و رسانهای میشود.
برنامهریزی مسئولیت اجتماعی در بانکهای ایران نیازمند گذار از رویکرد سنتی و حمایتی به رویکرد مدرن و استراتژیک است. به همین دلیل نیز تا زمانی که این فعالیتها به عنوان بخشی از زنجیره ارزش بانک نگریسته نشود، صرفاً هزینههایی بدون بازگشت اجتماعی و سازمانی خواهند بود.
مدیران بانکها باید بدانند، اجرای پروژههای مسئولیت اجتماعی نحوی هزینه کردن نیست، بلکه راهبردی است که بشود برای بانک خلق ارزش ایجاد کند و به پایداری منتهی گردد.