دکتر کوروش محمدی رییس انجمن آسیب شناسی اجتماعی ایران در گفت وگو با«رسانه مسئولیت اجتماعی»:
جامعه ایران با آسیب های متعددی مواجه شده که هر کدام به دلایل خاصی به وجود آمده است.بیکاری،فقر،اعتیاد،افزایش آمار طلاق و خودکشی از جمله مهم ترین آسیب های کنونی جامعه ایران است.با این وجود با تقویت مسئولیت اجتماعی و فراگیر شدن آن در بین اقشار مختلف مردم می توان به کاهش آسیب های اجتماعی امیدوار بود. به همین دلیل و برای تحلیل و بررسی نقش«مسئولیت اجتماعی» بر کاهش آسیب های اجتماعی رسانه مسئولیت اجتماعی با دکتر کوروش محمدی رییس انجمن آسیب شناسی اجتماعی ایران گفت وگو کرده که در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.
*مسئولیت اجتماعی چه تأثیری روی کاهش آسیب های اجتماعی دارد؟آیا مسئولیت اجتماعی می تواند سبب کاهش مسئولیت اجتماعی شود؟
مسئولیت اجتماعی یکی از مهم ترین مولفه های اجتماعی است که در کاهش آسیب های اجتماعی نقش دارد.هرچه مسئولیت اجتماعی در یک جامعه افزایش داشته باشد و به عنوان یک هنجارتعیین کننده شناخته شود به همان اندازه زنجیره ارزش ها در آن جامعه افزایش پیدا می کند.زمانی که افراد نسبت به ارزش های جامعه احساس مسئولیت کنند در مقابل ناهنجاری ها وضدارزش های موجود در جامعه واکنش نشان خواهند داد.به عنوان مثال در موضوع اعتیاد باید به عنوان یک مسئول اجتماعی به یک فرد معتاد نگاه کرد نه اینکه وی را فردی بیمار که براساس شهوات انسانی در دام اعتیاد گرفتار شده است.از سوی دیگر نشاط بخشی از زندگی اجتماعی ماست. هیجانات افراد میتواند با نشاط به درستی تخلیه شود ولی وقتی نباشد به روشهای ناصحیح این هیجانها تخلیه میشود. الان در شرایطی هستیم که نشاط اجتماعی در جامعه ما پایین است و این به افزایش آمار افسردگی در جامعه کمک میکند. ضمن این که آموزش اصلیترین کاری است که در پیشگیری باید انجام داد. اما همانطور که میبینیم آموزشهای اجتماعی در جامعه ما دچار نقص است. هنگامی که با رویکرد مسئولیت اجتماعی به آسیب های اجتماعی از جمله اعتیاد نگاه کنیم این آسیب را متوجه آحاد افراد جامعه می دانیم و به همین دلیل آن را یک مشکل جمعی قلمداد می کنیم.
مسئولیت اجتماعی در جوامع توسعه یافته با جامعه ایران چه تفاوتی دارد؟
واقعیت این است که یکی از مهم ترین مولفه های توسعه جوامع پیشرفته مسئولیت اجتماعی بوده است.جوامعی توسعه پیدا کرده اند که مسئولیت اجتماعی در این جوامع بالا رفته و برای آن هزینه پرداخت شده است.اگر در هر جامعه ای موضوع مسئولیت اجتماعی جدی قلمداد شود روی اغلب مبانی توسعه تأثیرگذار خواهد بود. رشد وتوسعه جوامع، تغییرات فزاینده و پرشتاب و تبعات و پیامدهای آن بویژه توسعه نامتوازن و بروز و شیوع طیف متنوع معضلات و آسیب های اجتماعی، ضرورت گسترش اقدامات پیشگیرانه، مداخله هدفمند و پایدار و مدیریت همراه با تفکر جامع و همه شمول را اجتناب ناپذیر می نماید.در کشور ما نیز که از قواعد جهانی کشورهای در حال گذار مستثنی نمی باشد همگی ما مسئولیت داریم در ایجاد بسترهای مناسب و ساختارهای لازم جهت مداخله بهنگام و موثر در کنترل و کاهش آسیب های اجتماعی تمرکز و برنامه ریزی نمائیم.نمونه بارز ضرورت مسئولیت اجتماعی در موضوع کرونا بود. بدون شک یکی از مهم ترین مولفه های مقابله با این اپدیمی مسئولیت اجتماعی به عنوان احساس مسئولیت جمعی در مقابل این بیماری است.اگر قرار بود مقابله با این بیماری به صورت فردی صورت بگیرد کار به سختی پیش می رفت و یا به نتیجه مطلوب نمی رسید. این در حالی است که هنگامی که این موضوع به یک موضوع جمعی فراگیر تبدیل شد درصد موفقیت برای مقابله و کنترل این بیماری افزایش پیدا کرد.
*مهم ترین چالش های تحقق مسئولیت اجتماعی در ایران چیست؟
عدالت اجتماعی یک از مهم ترین مشکلات اجتماعی است که از یک طرف آسیب های اجتماعی را افزایش می دهد و از سوی دیگر مسئولیت اجتماعی را کمرنگ می کند. به همین دلیل تحقق عدالت اجتماعی و زمینه سازی برای تحقق آن می توان در این زمینه راهگشا باشد.هنگامی که عدالت اجتماعی در جامعه وجود نداشته باشد و یا کمرنگ باشد تبعیض و خشونت اجتماعی افزایش پیدا می کند.واقعیت این است که امروز مجموعهای از آسیبها مانند اعتیاد، الکل، کودکان کار، فرار دختران، تبعیض میان فرزندان و حتی گاهی بیعدالتی اجتماعی در فضای عمومی جامعه که فرصتها و منابع برابری را در اختیار همه شهروندان قرار نمیدهد، موجب ایجاد خشونت میشود. خشونت، هیجان مدیریت نشده و در واقع طغیان احساسات منفی فرد است. این نوع خشونت زمانی اتفاق میافتد که فرد با مجموعهای از بن بستها در زندگی خود مواجه شده و میزان استرسهای وارده بر فرد از آستانه تحمل وی بیشتر میشود که در این صورت وجود کمترین عامل تحریکی میتواند، او را به این کار وادار کند. در واقع ظرفیت روانی فرد مدتها قبل از بروز خشونتی با این شدت در اثر بروز استرسهای مختلف و ناکامیها در فرد پر شده تا جایی که توان مواجهه و پذیرش مساله پیش پا افتادهای مثل جریمه را ندارد. زندگی شهری عمدتا دوندگی، خستگی و ناکامی برای والدین و تنهایی و افسردگی را برای فرزندان در پی دارد، در حالی که زندگی سنتی ما در گذشته نه چندان دور هرگز چنین نبود و خانوادهها در آرامش و تعامل موثر و لحظات بیشتری را در کنار یکدیگر سپری می کردند. با ورود جامعه ما به دروازه های مدرنیته، زندگی شهری و شرایط امروزی نشان میدهند افراد نشاط لازم برای تخلیه هیجانات و فشارهای روزمره را در اختیار ندارند به همین جهت سلامت روانشان همواره در معرض خطر آسیب های جدی است و خیلی زود برخی از آنها دچار آسیبها و روابط ناسالم میشوند.
